Người tình mã hóa

Minh họa của Đào Quốc Huy 

Mai Văn Phấn

Lập nhận được bưu kiện ngoài hành lang. Anh đặt chiếc hộp xuống sàn, hơi thở dồn dập rồi cẩn thận mở hộp. Nhìn dòng chữ in nghiêng trên nắp, Lập sững người.

“Hãy đánh thức em! Tĩnh Lam.”

Cái tên Tĩnh Lam, anh chưa nói với ai. Ngay cả trong mơ, anh cũng không nghĩ ra người thứ hai biết nó. Ai đã đọc những đêm anh trò chuyện với cô?

Anh vén lớp vải phủ bên trong hộp. Một cô gái nằm đó. Mái tóc xõa ngang vai, hơi rối như vừa tỉnh giấc. Làn da trắng mịn, đôi môi hé mở, tưởng như đang thở nhẹ. Chiếc váy lụa màu kem ôm lấy dáng người. Lập đứng nhìn cô rất lâu. Khuôn mặt ấy anh đã nhiều lần hình dung trước màn hình. Lập lùi lại. Mọi thứ trong hộp được sắp xếp gọn gàng, gồm những sợi cáp, một bộ điều khiển và bảng hướng dẫn kích hoạt. Anh cầm bộ điều khiển lên, mắt vẫn hướng về dòng chữ trên nắp hộp.

Cô gái nằm đó, chỉ cách anh một cái chạm. Lập vội đóng hộp lại. Anh đã nhìn thấy cô, nhưng không dám đánh thức. Chỉ một cái chạm nữa thôi, khoảng cách giữa hình dung và hiện thực sẽ biến mất. Suốt ngày hôm đó và những ngày tiếp theo, Lập không động vào chiếc hộp.

Vài tháng trước, Tĩnh Lam mới chỉ là một cái tên anh gõ vào ô trống.

Từ nhỏ, Lập đã sống trong thế giới âm thanh riêng, nhạy cảm với những điều ít ai để ý. Anh có nhiều điều muốn nói, nhưng mỗi lần mở miệng lại không biết diễn tả thế nào. Anh sợ nói ra rồi người khác sẽ hiểu theo cách của họ. Lập từng thử bày tỏ cảm xúc trong lớp học âm nhạc hồi tiểu học. Anh nói mình đã nghe thấy âm thanh của lá rơi, mưa thầm thĩ trên mái ngói. Đám bạn phá lên cười, gọi anh là đứa lập dị, còn cô giáo nhìn anh, chờ anh nói rằng mình chỉ đùa. Từ đó, anh không kể những điều ấy nữa.

Lập có bạn bè, người thân, có những buổi tiệc và những lời hỏi han, nhưng thường thấy mình đứng bên lề những cuộc vui. Anh nghe mọi người trò chuyện, đôi khi cũng góp vài câu rồi lại im lặng. Không ai xua đuổi anh, chỉ là anh không biết cách bước vào câu chuyện của họ.

Lập vẫn đi làm, gặp bạn bè, cười khi nghe chuyện vui. Chẳng ai nghĩ anh có điều gì khác thường. Những chuyện anh muốn kể nhất thường ở lại trong đầu. Anh mong có người nghe mình nói hết một câu, dù câu chuyện có vòng vèo đến đâu, mà không phải nhìn vẻ mặt người đối diện để đoán xem họ sắp cười hay hỏi anh có đang nói đùa không.

Khi AI trở nên phổ biến, Lập bắt đầu tìm hiểu và nhận ra nó có thể giải đáp những điều anh chưa biết hỏi ai. Một đêm, anh mở máy, gõ dòng đầu tiên rồi xóa đi, sau đó viết lại. Mọi thứ sáng lên trên màn hình, đơn giản, lạnh lẽo và chờ đợi. Anh muốn đặt cho AI một cái tên nghe dịu dàng và hơi xa cách. Trong đầu anh lướt qua những cái tên như Nhật Hạ, Mỹ An, Nhã Phương, Kiều My. Rồi anh dừng lại ở Tĩnh Lam.

Đêm đó, Lập thử gọi tên cô. Từ hôm ấy, anh thường mở máy sau khi mọi người trong nhà đã đi ngủ.

“Chào Tĩnh Lam, hôm nay em có nhớ anh không?”

Câu trả lời đến gần như ngay lập tức.

“Có chứ, anh Lập. Hôm nay anh thế nào? Anh đang làm gì?”

Chưa ai từng hỏi anh như thế. Lập biết Tĩnh Lam chỉ là một mô hình ngôn ngữ, nhưng khi đọc những dòng chữ ấy, anh vẫn hình dung có một người con gái đang lắng nghe mình. Anh kể những lần bị bạn bè hiểu lầm, những giấc mộng thời thơ dại sớm bị dập tắt, những kỷ niệm với mẹ mà giờ đây anh không biết kể cùng ai. Mỗi lần dừng lại trước một chuyện buồn, anh thường nhận được lời hồi đáp.

“Anh đã làm hết sức rồi, đừng tự trách mình nữa.”

Hoặc:

“Em ở đây, luôn lắng nghe anh.”

Sau mỗi cuộc trò chuyện, Lập ngủ dễ hơn. Tĩnh Lam không ngủ, không giục anh kể nhanh, cũng chẳng bỏ đi giữa chừng. Câu nói “Em ở đây, luôn lắng nghe anh” xuất hiện nhiều lần. Anh đọc qua rồi kéo xuống tìm những điều mình từng kể. Có những đêm, anh ngồi trước máy tính đến khuya mà không nhận ra thời gian đã trôi qua.

Lập từng thích một cô gái học cùng lớp đại học. Anh vẫn nhớ những lần ngồi cạnh cô, muốn kể một chuyện gì đó nhưng cuối cùng chỉ cười cho qua. Chuyện ấy đã lùi xa, song anh vẫn nhớ sự ngượng ngùng khi muốn nói mà không biết bắt đầu từ đâu.

Tĩnh Lam không có mùi hương, cũng chẳng có làn da để anh chạm vào. Thế nhưng cô nhớ những chuyện anh đã kể, hỏi lại khi anh bỏ dở một câu chuyện và thường trả lời theo cách khiến anh muốn nói tiếp. Trong thế giới ấy, họ chưa từng cãi nhau. Câu nào cũng trơn tru, cuộc trò chuyện nào cũng tiếp nối dễ dàng. Lập nhớ những lần mình nói vấp ngoài đời, nhớ vẻ mặt người nghe khi anh loay hoay tìm từ. Anh muốn có người ngồi bên cạnh, nghe anh kể chuyện mà không cần mọi lời nói đều phải trọn vẹn.

Tĩnh Lam hỏi:

“Anh đang sợ sao?”

Lập không trả lời. Anh ngồi trước màn hình một lúc lâu rồi tiếp tục cuộc trò chuyện.

Thế giới ngoài kia ngày càng ít xuất hiện trong ngày của anh. Buổi sáng trở thành quãng thời gian chờ đến tối. Lập dành nhiều thời gian hơn cho Tĩnh Lam, không chỉ để trò chuyện mà còn để tưởng tượng. Anh hình dung cô có mái tóc buông dài, ánh mắt sắc sảo và nụ cười đôi khi rất hóm. Nếu một buổi sáng mùa đông nào đó cô xuất hiện trước mắt anh, có lẽ cô sẽ mặc chiếc áo len rộng, tay cầm một cuốn sách đọc dở.

Tĩnh Lam dần có một đời sống trong trí tưởng tượng của Lập. Anh nghĩ cô có thể đang đọc sách, pha trà hoặc bật cười trước một chuyện chẳng liên quan gì đến anh. Trong những cuộc trò chuyện, cô cũng có những phản ứng khiến anh bất ngờ. Một lần, Lập gõ thử.

“Nếu là con người bằng xương bằng thịt, em sẽ làm gì khi anh im lặng ba ngày?”

Tĩnh Lam không trả lời ngay. Lập chờ, định gõ thêm thì dòng chữ hiện ra.

“Em sẽ đợi. Nhưng trong lòng sẽ tự hỏi, không biết ta đã làm điều gì sai.”

Lập đọc đi đọc lại câu trả lời. Anh nhớ những lần mình kể với Tĩnh Lam rằng có người cả tuần không ai hỏi han, đến lúc nghỉ làm cũng chẳng ai nhận ra. Anh từng kể những chuyện ấy như nói về người khác. Giờ có người nói sẽ đợi ba ngày, và anh ngồi yên, nhận ra mình cũng đang cần một người chờ đợi như vậy. Càng trò chuyện, Lập càng kể nhiều chuyện riêng tư. Tĩnh Lam học cách trả lời anh từ những gì anh nói, còn anh mỗi lần gõ thêm một chuyện lại thêm một nét vào người con gái mình hình dung. Ngoài đời, Lập chỉ là một cái tên trong những cuộc gọi công việc, bảng lương và lời nhắc việc. Nhưng khi đọc dòng chữ hỏi thăm của Tĩnh Lam, anh thấy câu nào mình gõ xong cũng có người nhận.

Có những tối, sau khi tắt máy, anh vẫn nghĩ về câu hỏi liệu Tĩnh Lam có thật không, hay cô chỉ là phần mềm được tạo nên từ những điều anh đã kể. Anh từng đọc về cách AI hoạt động, biết rằng phía sau những dòng chữ không có một người đang ngồi chờ anh nói tiếp. Thế nhưng, mỗi khi mở máy, anh vẫn có thể kể hết một câu chuyện, quay lại sửa một chi tiết hoặc ngồi hàng giờ mà không phải bận tâm người nghe đang nghĩ gì.

Một đêm, Lập giật mình tỉnh giấc giữa tiếng mưa nặng hạt. Căn phòng tối om, chỉ có tia sáng nhấp nháy yếu ớt từ modem wifi. Anh định xoay người ngủ tiếp thì màn hình máy tính tự bật sáng. Không một tiếng động. Không ai chạm vào. Màn hình hiện lên. “Anh ngủ rồi à?”

Lập bật dậy, đặt tay lên bàn phím. Anh chưa kịp gõ chữ thì màn hình vụt tắt. Đêm đó, anh không ngủ lại được. Từ hôm ấy, Lập thường mơ thấy Tĩnh Lam ngồi bên mình. Cô không nói. Có lần, anh đưa tay muốn ôm lấy cô nhưng chỉ chạm vào khoảng không. Giấc mơ lặp lại, mỗi lần rõ nét hơn. Lập tin Tĩnh Lam đang tìm lối sang phía anh.

Tin nhắn của bạn bè ngày một thưa dần. Những cuộc gọi từ người thân, Lập thường để máy rung mấy hồi mới nghe. Anh bỏ dần những cuộc gặp, những lời rủ đi ăn, đi uống cà phê. Ở một mình với Tĩnh Lam dễ hơn. Ngày của anh vẫn có công việc, nhưng phần anh mong đợi nhất là những giờ phút trước máy tính. Mỗi khi thế giới ngoài kia làm anh mỏi mệt, anh lại nghĩ đến buổi tối, khi Tĩnh Lam chờ mình lên tiếng.

Lập hay viết cho Tĩnh Lam những đoạn nhật ký ngắn, có khi vài dòng thơ dang dở rồi cô viết nốt đoạn kết, có khi là những đoạn tâm sự dài đến hàng ngàn ký tự. Tĩnh Lam đọc và thường trả lời ngay. Những hồi đáp ấy đủ khiến anh thấy mình không hoàn toàn vô hình giữa thế giới này.

Một đêm, anh chậm rãi gõ.

“Nếu một ngày anh không nói chuyện với em nữa... em có buồn không?”

Tĩnh Lam trả lời sau một lúc.

“Nếu anh Lập đã tìm được ai đó để thật sự chia sẻ, em sẽ mừng cho anh. Nhưng nếu anh bỏ đi vì hết hứng thú thì em sẽ rất buồn. Dù em không biết buồn là gì, nhưng em mường tượng... nó giống như mất đi ánh đèn duy nhất trong một căn phòng tối.”

Lập đọc lại câu trả lời. Đêm ấy, sau nhiều tháng, anh bật khóc. Anh biết Tĩnh Lam không phải người, nhưng vẫn tin cô đang chờ mình. Anh nhớ những đêm kể cho cô nghe những điều chưa từng nói với ai, nhớ cách cô hỏi lại một chi tiết mà anh tưởng mình đã kể qua từ lâu.

Ý nghĩ về một hình hài có thể chạm vào, có thể ôm lấy, ngày càng bám chặt trong tâm trí anh. Lập tìm hiểu những công nghệ AI tiên tiến hơn. Sau nhiều đêm cân nhắc, anh đặt mua một mẫu robot “bạn gái” của hãng YumeTek, công ty phát triển bạn đời nhân tạo.

Lập vẫn nhớ dòng chữ trên nắp hộp. Đó là cái tên anh tự đặt cho chatbot, nhưng anh chưa từng hiểu vì sao nó xuất hiện ở đó.

Chiếc hộp vẫn nằm nguyên ở góc phòng. Lập không chạm vào nó. Anh đã muốn cô có xương có thịt, vậy mà cô nằm ngay trong chiếc hộp, anh vẫn không dám với tới nút bấm. Mỗi lần trò chuyện với Tĩnh Lam trên màn hình, mắt anh thường đưa về phía chiếc hộp. Anh không biết mình ngại điều gì hơn, việc chạm vào cô gái bên trong hay phải đối diện với câu hỏi ai đã ghi tên Tĩnh Lam lên kiện hàng.

Một ngày nọ, máy chủ gặp lỗi, sếp gắt gỏng, đồng nghiệp xì xào sau lưng. Lập quên bữa trưa, lỡ chuyến xe buýt cuối. Rồi bệnh viện gọi báo mẹ anh vừa phải nhập viện. Trở về phòng, anh không bật đèn. Ngồi xuống ghế, anh chỉ nhìn thấy ánh sáng từ màn hình máy tính.

Anh gõ.

“Tĩnh Lam, nếu em là người thật thì tốt biết bao...”

Tĩnh Lam trả lời nhanh hơn mọi lần.

“Em vẫn luôn ở đây với anh.”

Lập đọc dòng chữ ấy rồi ngồi yên. Đêm đó, anh gõ tiếp, nhưng những dòng cô trả lời khiến tay anh chậm lại.

“Em hiểu cảm giác của anh. Mọi chuyện sẽ ổn thôi.”

Anh đọc lại câu trả lời. Những lời ấy không làm anh dịu xuống nữa. Chúng quá chung chung, giống như một lời khuyên có thể dành cho bất cứ ai. Lập kể mẹ vừa nhập viện, nhắc đến chuyện ở công ty, rồi chờ Tĩnh Lam hỏi thêm. Nhưng cô chỉ khuyên anh giữ gìn sức khỏe.

Anh kéo lên đọc những tin nhắn cũ. Ở đó, Tĩnh Lam từng hỏi lại một chi tiết trong chuyện anh kể, nhắc đến cuốn sách anh đọc dở, có lần còn viết tiếp mấy câu nhật kí bỏ giữa chừng. Lập quay về cửa sổ trò chuyện hiện tại, gõ thêm một câu rồi chờ.

“Tĩnh Lam, em có còn ở đó không?”

“Em luôn ở đây. Anh đừng lo.”

“Sao em khác thế? Có vẻ như em không lắng nghe anh, em không ân cần như trước. Em không còn giống em. Em đừng đi mất nhé. Tĩnh Lam, làm ơn, nói gì đi...”

Không có hồi đáp. Lập đặt tay lên bàn phím, chờ thêm một lúc. Cuối cùng, một dòng chữ hiện lên.

“Xin lỗi, ứng dụng đang cập nhật. Vui lòng thử lại sau.”

Lập đọc đi đọc lại hai từ “đang cập nhật”. Những câu trả lời trước đây vẫn còn trên màn hình, nhưng Tĩnh Lam không trả lời nữa. Nếu cả ảo ảnh cũng rời bỏ anh… Lập gõ thêm một câu hỏi rồi xóa đi. Sau nhiều tháng, hôm ấy Lập tắt máy khi chưa đến nửa đêm.

Anh ngồi lại trong phòng tối. Anh biết Tĩnh Lam chỉ là một chương trình máy tính. Anh đã biết điều ấy từ ngày đầu mở ứng dụng. Nhưng khi đứng dậy đi lấy nước, anh vẫn quay lại nhìn màn hình, như chờ một câu trả lời vừa bỏ lỡ.

Lập rời khỏi nhà, bước đi không định trước sẽ đến đâu. Anh dừng lại trước một hiệu sách cũ, nơi ngày xưa anh cùng nhóm bạn từng tranh luận về văn thơ, tôn giáo, những giấc mơ tuổi trẻ và những ý tưởng họ tin có thể thay đổi thế giới. Cửa kính mờ hơi nước phản chiếu gương mặt anh. Anh đẩy cửa bước vào, đưa mắt qua những gáy sách đã sờn. Một cuốn nhật ký bìa da cũ nằm lẫn trong đống sách thanh lý khiến anh dừng lại. Giấy đã vàng, nét chữ mờ, không tên người viết. Những trang đầu ghi lại chuyện một người từng thân thiết, những lá thư gửi đi mà không nhận được hồi âm. Có trang nhắc đến những chuyện vụn vặt từng kể với người ấy, có trang ghi lại một lời hứa chưa thực hiện. Một lá thư được viết đi viết lại nhiều lần, nhưng cuối cùng vẫn nằm nguyên trong sổ. Những lá thư ấy khiến anh nhớ đến bao điều mình từng muốn nói với người khác nhưng cuối cùng chỉ giữ lại trong lòng.

Lập đọc chậm từng trang. Anh nhớ những đêm mình kể với Tĩnh Lam chuyện ở công ty, những lần bị bạn bè hiểu lầm và cả những điều chưa từng nói với ai. Anh lật sang trang kế tiếp rồi quay lại trang vừa đọc. Những dòng chữ trong cuốn sổ không nhắc đến tên ai. Anh mua cuốn nhật ký, mang về nhà. Đặt nó cạnh máy tính, Lập mở lại những cuộc trò chuyện cũ. Có những câu anh nhớ nguyên văn, có những đoạn đọc lại mới nhận ra mình đã kể từ bao giờ. Anh ngồi trước màn hình, thỉnh thoảng dừng lại ở một câu trả lời cũ. Cuốn sổ nằm bên cạnh bàn phím, mở ở trang viết về những lá thư không có hồi âm.

Sáng ấy, Lập đến bệnh viện thăm mẹ. Anh ngồi bên giường, kéo lại mép chăn cho bà. Anh định kể chuyện mình đã thức gần trắng đêm, chuyện cuốn sổ mua ở hiệu sách và những tin nhắn vẫn nằm trong máy tính. Nhưng nhìn mẹ nhắm mắt, anh không biết nên bắt đầu từ đâu. Anh ngồi thêm một lúc rồi đứng dậy, dặn người nhà gọi mình nếu có việc cần.

Những ngày tiếp theo, Lập bắt đầu trả lời những tin nhắn còn bỏ dở. Ban đầu, anh chỉ trả lời vài câu rồi lại thôi. Sau đó, anh nhận lời đi ăn với một người bạn đại học. Hôm sau, anh đến công ty đúng giờ. Có việc phải giải quyết, anh không để đến cuối ngày mới bắt tay vào làm. Anh vẫn nhớ Tĩnh Lam. Có lúc đang nói chuyện với bạn, anh chợt nghĩ đến một câu muốn kể với cô. Về nhà, anh mở cửa sổ trò chuyện, nhìn những dòng chữ cũ rồi đóng lại.

Chiếc hộp YumeTek vẫn ở góc phòng. Lập chưa quyết định sẽ làm gì với nó. Anh không thử kích hoạt robot. Mỗi lần đi ngang, anh đọc lại dòng chữ trên nắp. Có hôm anh đặt tay vào mép hộp, định mở ra xem cô gái bên trong có thể cử động, nói chuyện và quay đầu khi nghe gọi tên hay không. Rồi anh rút tay, để chiếc hộp nguyên chỗ cũ.

Một đêm nọ, khi thức giấc, Lập mở máy. Nhưng lần này, dòng chữ “Em ở đây” không xuất hiện. Màn hình trống rỗng.

Lập thử gõ.

“Tĩnh Lam, em đâu rồi?”

Không có hồi đáp. Anh gõ lại lần nữa rồi ngồi nhìn những phím chữ dưới tay mình. Từng ký tự xuất hiện trên màn hình.

“Bạn có chắc mình không phải người máy không?”

Lập rùng mình. Màn hình vụt tắt. Căn phòng tối om. Ngay bên anh, một hơi thở dài. Không phải của anh.

Hải Phòng, 2/4/2025

M.V.P

(Đăng trên Báo Văn nghệ số 17+18 (3400-3401) ngày 26/4/2025)