Biết đau

Mai Văn Phấn

Hệ thống giám sát trung tâm của dự án “Xóa cảm giác đau” bắt đầu lưu ý đến Vũ. Các lệnh điều phối gửi xuống không còn được anh chấp hành như trước. Bảng hiệu suất vẫn gần như hoàn hảo, không có chỗ nào để đánh dấu. Chỉ khi theo dõi cách anh đứng trước một sự cố, người ta mới nhận ra anh đã thay đổi.

Dự án này chỉ là một phần của Đại dự án do tập đoàn đang kiểm soát cả thành phố công nghiệp triển khai. Ở đó, con người được tính bằng giờ làm việc và sản lượng. Ca này nối sang ca khác. Ai chậm lại sẽ bị hệ thống nhắc tên, ai mệt mỏi phải tự tìm cách vượt qua.

Đêm ấy mất điện, Vũ đột nhập vào khu lưu trữ dữ liệu của dự án. Hành lang tối, chỉ còn vài đốm đèn khẩn cấp lập lòe. Anh đứng trước bảng điều khiển. Ngón tay Vũ dừng trên ô lệnh của thiết bị có nhãn “Đảo xung thần kinh”, một công nghệ y sinh cốt lõi, có nhiệm vụ chặn các tín hiệu đau trước khi chúng truyền về não.

Chuông báo động rú lên chói tai ngay khi Vũ vừa ngắt kết nối với bộ lọc siêu nhỏ được cấy trong tủy sống từ nhiều tháng trước. Thiết bị này chặn tín hiệu đau trước khi chúng kịp truyền lên hệ thần kinh trung ương. Vì thế, một vết bỏng, một chỗ xương gãy hay một vết cắt sâu cũng không đến được với anh. Đội an ninh lập tức ập tới. Những nòng súng laser đồng loạt chĩa vào anh.

“Đứng yên! Giơ tay lên!”

Đội trưởng an ninh quát lớn.

“Anh không có quyền truy cập thiết bị này! Định phá hoại hả?”

Vũ không tránh mắt khỏi những nòng súng dưới ánh đèn đỏ.

“Phá hoại ư? Các người coi thứ này là tài sản, còn tôi chỉ muốn lấy lại quyền làm người.”

Đội trưởng an ninh quát lớn.

“Anh không có quyền tự ý truy cập. Muốn tháo gỡ, anh phải báo cáo Giám đốc Dự án để phê chuẩn!”

“Quy trình ấy mất nhiều thời gian lắm. Tôi chỉ muốn quay lại làm một con người bình thường.”

Vũ nhấn vào lệnh “Đảo xung thần kinh”. Một luồng điện quét dọc cơ thể anh. Vũ gục xuống, toàn thân co giật. Cái tên Vũ trên màn hình bị đẩy xuống cùng những dòng thông số. Chỉ còn các đường biểu đồ nhấp nháy. Hệ thống ghi nhận một đối tượng đã lệch khỏi tiêu chuẩn. Vũ nằm trên sàn, thở dốc. Cơn đau đầu tiên trở lại, dữ dội và thật đến mức anh không muốn nó biến mất.

☆

Ở thành phố này, Vũ chưa từng thấy một buổi bình minh đúng nghĩa. Ở đây, thời gian được đo bằng ánh sáng trên những cột đèn công nghiệp khổng lồ. Khi ánh đèn từ màu vàng đục chuyển sang trắng xanh, ngày mới bắt đầu. Không khí lúc nào cũng nặng mùi sắt rỉ và bụi mịn. Đó là thứ mùi mà Vũ đã quen từ khi còn nhỏ. Có những lúc Vũ nghe thành phố thở. Hơi thở ấy đi ra từ những nhà máy, từ những khu nhà tập thể, từ những con người ngày đêm đứng bên máy móc.

Cha Vũ làm thợ bảo trì máy trong dây chuyền đúc phôi thép đã nhiều năm. Đôi tay ông lúc nào cũng dính dầu mỡ, thô ráp và rắn chắc. Ông ít nói, chỉ thốt ra những câu lệnh liên quan đến công việc. Với ông, cảm xúc chỉ làm con người chậm lại. Thấy Vũ đứng ngẩn ngơ nhìn những dây chuyền chuyển động trên cao, ông thường gắt.

“Tập trung vào máy đi. Nó không chờ đâu.”

Năm bảy tuổi, Vũ theo cha vào xưởng bảo trì. Cánh tay máy bị lỗi cảm biến. Khi cậu bé bước vào vùng nguy hiểm, nó vẫn tiếp tục hạ xuống. Tiếng xương cánh tay của Vũ gãy răng rắc, khô khốc giữa tiếng máy móc gầm rú. Tiếng thét vì đau chưa kịp thoát khỏi miệng thì đã bị bàn tay đầy dầu mỡ của cha bịt chặt lại. Ông nhìn Vũ. Gương mặt vẫn cứng lại như lúc đứng trước một cỗ máy. Ông quát vào tai Vũ.

“Đừng hét! Máy không nghe tiếng người. Muốn sống thì im ngay!”

Tiếng hét của Vũ nghẹn lại trong lồng ngực. Khi ấy Vũ không biết cha mình đã cuống cuồng dùng một thanh sắt làm đòn bẩy, nâng cánh tay máy để kéo con ra. Cậu không biết đôi tay rắn chắc như thép đúc của ông đã bế xốc cậu lên, chạy cấp tốc về phía trạm y tế. Vũ không biết sau đó cha mình đã nhận hết lỗi về mình. Trước ban quản lý, ông chỉ nói chiếc máy gặp sự cố trong lúc mình đang phụ trách. Ông không nhắc đến việc Vũ đã bước vào khu vực nguy hiểm.

Hai mươi năm sau vụ tai nạn ở xưởng thép, Vũ đã lớn. Sự nghiêm khắc của cha không còn khiến anh cúi đầu như ngày trước. Anh đã vươn lên trở thành kỹ sư vận hành cấp cao tại Dự án số 5, một trong những mắt xích quan trọng nhất của Đại dự án. Vũ làm việc cẩn trọng, hầu như không bao giờ mắc sai sót.

Nhưng Vũ vẫn không bằng lòng với cơ thể mình. Dù đã học cách chịu đựng từ cha, Vũ vẫn bị ám ảnh bởi những “lỗi vận hành” của cơ thể, cơn nhức buốt từ vết sẹo cũ mỗi khi chuyển mùa, hay sự kiệt sức sau những ca làm mười tám tiếng liên tục. Đó là lý do Vũ là người đầu tiên đặt bút ký vào bản cam kết tự nguyện tham gia dự án “Xóa cảm giác đau”, là chương trình thí điểm mới do Dự án số 5 triển khai.

Buổi sáng trước ca phẫu thuật, Vũ đứng trước gương trong phòng thay đồ. Anh soi kỹ những vết sẹo và cả những thớ cơ đang đờ ra vì kiệt sức. Anh nhìn cơ thể mình như nhìn một cỗ máy cũ lỗi thời. Nó đòi nghỉ ngơi, nhức mỏi, phát ra hết tín hiệu này đến tín hiệu khác, lúc nào cũng làm chậm công việc. Trong mắt anh, thân xác không còn là cơ quan sinh tồn mà là sợi dây xích kìm hãm hiệu suất.

Vị bác sĩ khoác áo xám nhìn anh. Đôi mắt hơi lạnh và sáng. Ông hỏi.

“Anh có chắc muốn thực hiện không? Một khi ngắt kết nối, anh sẽ không còn cảm nhận cơ thể theo cách bình thường nữa.”

Vũ trả lời dứt khoát.

“Tôi muốn trở nên tối ưu. Cảm xúc, cảm giác chỉ cản trở tôi thôi.”

Cửa phòng mổ khép lại. Vũ nằm trên băng ca kim loại, cảm nhận mũi kim định vị lạnh buốt dò theo đốt sống lưng. Một tiếng khô khốc vang lên khi thiết bị được kích hoạt, kết nối với hệ thần kinh trung ương của anh. Vũ rùng mình khi thiết bị hoạt động. Một luồng điện chạy từ đỉnh đầu xuống chân. Rồi những cơn nhức mỏi quen thuộc mất đi. Cảm giác căng kéo từ vết sẹo cũ sau tai nạn năm anh lên bảy tuổi cũng biến mất. Hệ thống bắt đầu vận hành. Vũ mở mắt, thấy cơ thể nhẹ đi. Anh không còn nghe thấy những tín hiệu vẫn thường kéo mình trở lại với thân xác.

Vũ bước ra khỏi phòng chăm sóc hậu phẫu, thấy mọi thứ vẫn ở nguyên chỗ cũ, chỉ có cơ thể anh không như trước. Đôi chân trần chạm xuống sàn nhà, nhưng anh không hề cảm nhận được cái lạnh. Anh thử bấu mạnh vào cánh tay. Đầu móng tay lún sâu vào da, để lại những vệt đỏ, nhưng hệ thần kinh không phản ứng. Anh không còn phải nghe cơ thể đòi hỏi điều gì nữa.

Những tháng đầu sau phẫu thuật, Vũ trở thành một huyền thoại tại Dự án số 5. Trong một sự cố áp suất nghiêm trọng đe dọa làm nổ tung toàn bộ hạ tầng, chính anh, vị kỹ sư cấp cao duy nhất vẫn giữ được cái đầu lạnh, đã trực tiếp lao vào khu vực van xả đang phun trào hơi nóng hầm hập để tái thiết lập hệ thống mà không cần mặc đồ bảo hộ. Anh có thể làm việc liên tục vài ngày đêm. Dù não bộ vẫn phát tín hiệu buồn ngủ theo cơ chế tự nhiên, cảm giác rã rời của cơ bắp đã không còn.

Những bất tiện đầu tiên xuất hiện từ những chuyện rất nhỏ. Bộ lọc không dừng ở những tín hiệu đau. Cùng với chúng, những cảm giác tinh tế khác cũng bị chặn lại. Trong một bữa ăn tại căng tin Dự án, Vũ nhận ra mình không còn phân biệt được mùi vị của miếng thịt bò với miếng củ cải luộc, cũng như mùi nước mắm với nước tương.

Rồi Vũ nhận ra bộ lọc đã lấy đi nhiều thứ của anh. Ban đầu Vũ chỉ muốn chặn những tín hiệu đau. Sau đó anh nhận ra nó đã đi xa hơn. Sợ hãi, đồng cảm, sự gắn bó với người khác cũng dần trở nên xa lạ. Khi chứng kiến một đồng nghiệp bị tai nạn gãy chân ngay trước mắt, nghe tiếng khóc thét đau đớn của anh ta, tim Vũ không hề loạn nhịp. Anh nhìn đồng nghiệp nằm dưới sàn như nhìn một sự cố hiện trên màn hình giám sát. Không có sợ hãi. Không có lòng trắc ẩn. Ngay cả nỗi ám ảnh về người cha nghiêm khắc năm xưa cũng tan biến. Người đồng nghiệp vẫn khóc, vẫn kêu cứu. Vũ đứng đó nhưng vô cảm.

☆

Ở Đại dự án, người ta bắt đầu gọi tên Vũ mỗi khi có sự cố. Bước giữa những tia lửa, anh không hề dừng lại. Hệ thần kinh của anh không còn phát tín hiệu nguy hiểm. Vào một đêm tháng Mười, lò cao số 4 phát nổ. Trong khi đám đông hỗn loạn tháo chạy, Vũ ngược dòng người bước vào giữa khu vực lò cao đang rung chuyển. Anh tìm thấy một người thợ trẻ bị kẹt dưới thanh dầm. Cậu trai ấy đang gào khóc.

“Cứu tôi với! Chân tôi nát rồi!”

Vũ bước tới. Anh chụp lấy thanh dầm thép bỏng rẫy. Da tay cháy sém, nhưng anh không dừng lại. Mùi thịt khét hòa lẫn trong khói kim loại nồng đặc, nhưng gương mặt anh vẫn bình thản.

Ngày hôm sau, Vũ được tôn vinh như một người hùng. Giám đốc Dự án tự tay gắn lên ngực anh huy hiệu “Dũng cảm”. Đám đông reo hò vang dội, những màn hình điện tử liên tục phát lại khoảnh khắc anh lao vào khu vực nguy hiểm. Vũ vẫn bất động khi đứng giữa những tràng vỗ tay. Anh thấy những khuôn mặt hân hoan, nhưng tuyệt nhiên không chút rung cảm nào len lỏi được vào anh.

Chiều muộn, anh đến trạm y tế thăm nạn nhân. Căn phòng nồng mùi thuốc sát trùng. Người thợ trẻ nằm trên giường, khuôn mặt nhăn dúm vì đau. Cạnh giường, mẹ anh ta ngồi trên chiếc ghế nhựa thấp. Bà đã ngoài bảy mươi, mái tóc bạc rối tung, đôi mắt đỏ hoe. Thấy Vũ bước vào, bà đứng dậy. Bà nhìn anh một lúc rồi bước tới, hai tay nắm lấy tay anh.

“Cảm ơn anh. May mà có anh...”

Bà không nói hết câu. Bàn tay Vũ nằm yên trong tay bà. Da tay anh thô sạm, lạnh ngắt. Anh nhìn bà rồi nhìn người thợ trẻ trên giường. Cậu ta vừa tỉnh, đang cố cử động. Vũ không hỏi han, cũng không nói gì khi thấy người thợ trẻ đã tỉnh. Bà nhìn xuống bàn tay mình đang nắm tay Vũ rồi chậm rãi buông ra.

Bà ngập ngừng: “Người ta nói anh không còn cảm giác nữa. Có đúng không?”

Vũ nhìn xuống lớp da cháy sạm trên tay mình: “Cháu vẫn biết mình bị thương. Chỉ là không còn cảm giác đau nữa thôi.”

Bà mẹ nhìn anh ái ngại, nước mắt lại ứa ra. Bà quay sang nhìn con trai rồi đưa tay vuốt lên mái tóc đẫm mồ hôi của nó. Vũ đứng thêm một lúc rồi bước ra hành lang.

Tiếng xe đẩy dụng cụ y tế kêu lanh canh. Đi được một đoạn, Vũ chợt nhớ đến câu hỏi của bà mẹ. Nếu hôm ấy không có yêu cầu bảo toàn nhân lực, anh có lao vào đám cháy để cứu người không? Bất chợt Vũ nhớ đến năm bảy tuổi trong xưởng bảo trì, nhớ bàn tay đầy dầu mỡ của cha bịt chặt miệng mình giữa tiếng máy móc gầm rú.

Đêm ấy, giấc mơ cũ quay trở lại. Anh thấy mình vẫn là đứa trẻ với cánh tay gãy nát, tiếng hét nghẹn cứng cổ họng. Nỗi sợ anh tưởng đã chôn vùi từ lâu trở lại. Ban đầu chỉ là một cơn co thắt trong ngực. Rồi tiếng hét của người thợ trẻ...

Vũ choàng tỉnh. Tiếng người thợ kêu cứu dưới thanh dầm nóng bất chợt vọng lại. Từ đêm ấy, ngực Vũ thường nhói lên mỗi khi nhớ đến tiếng kêu cứu dưới thanh dầm.

☆   

Tên Vũ bị gạch khỏi danh sách đối tượng của Dự án. Những người từng vỗ tay gọi anh là người hùng cũng thôi nhắc đến anh. Anh xin rời vị trí kỹ sư cấp cao, xuống làm nhân viên phân loại phế liệu.

Một chiều, Vũ ngồi bên đống linh kiện rỉ sét. Anh cầm lên một mảnh kim loại sắc nhọn. Cạnh kim loại cứa vào đầu ngón tay anh. Dòng máu đỏ tươi bật ra. Cơn buốt chạy từ đầu ngón tay lên cánh tay. Vũ xuýt xoa, nhìn từng giọt máu nhỏ xuống đất. Sống mũi anh cay cay. Anh nhớ đến ánh mắt khắc khoải đầy bất lực của bà mẹ già ở trạm y tế. Nước mắt Vũ chảy ra. Anh khóc.

Một đồng nghiệp cũ đi ngang qua mỉa mai: “Trông kìa, người hùng một thời giờ chảy máu cũng đau như ai!”

Vũ đáp khẽ: “Biết đau mới biết mình đang sống. Các anh cứ vui vẻ làm máy móc.”

Đồng nghiệp lắc đầu bỏ đi. Tiếng giày bảo hộ của anh ta nện thình thịch dọc hành lang rồi tắt. Vũ lại nhìn ngón tay vừa bị cứa, rồi thu dọn vài thanh thép phế liệu, xếp chúng gọn gàng vào góc kho.

Ít ngày sau, báo cáo tổng kết của hệ thống được gửi xuống các phân xưởng. Trong mục thông tin của Vũ, ô đánh giá hiệu suất để trống. Tên anh chỉ còn lại một dòng ghi chú: “Đối tượng đã khôi phục cảm giác đau.”

Chiều muộn, Vũ rời kho phế liệu đi về phía ngoại thành. Gió lạnh luồn qua lớp áo mỏng. Những cột đèn công nghiệp lần lượt chuyển từ trắng xanh sang vàng đục. Thành phố lại vào ca.

"Chú nai bị thương" của họa sĩ Frida Kahlo (1907–1954, Mexico)