Biết đau

Mai Văn Phấn

Hệ thống giám sát trung tâm của dự án “Xóa cảm giác đau” ghi nhận những biểu hiện khác thường ở Vũ. Anh vẫn nhận đủ các lệnh điều phối, nhưng cách thực hiện đã khác trước. Các chỉ số hiệu suất gần như hoàn hảo, không để lộ sai sót nào. Chỉ trong những lúc xảy ra sự cố, phản ứng của Vũ mới khác với những gì hệ thống dự liệu.

Đại dự án do một tập đoàn điều hành đã chi phối toàn bộ thành phố công nghiệp. Trong thành phố ấy, giá trị của mỗi người được tính bằng giờ làm việc và sản lượng. Ca này nối tiếp ca khác, người làm chậm bị hệ thống gọi tên, còn ai kiệt sức phải tự tìm cách gượng dậy để theo kịp dây chuyền.

Một đêm mất điện, Vũ đột nhập kho lưu trữ dữ liệu. Ngón tay anh dừng trên dòng chữ “Đảo xung thần kinh”. Đây là công nghệ cốt lõi của dự án, sử dụng một thiết bị nhỏ bằng đầu ngón tay được cấy vào tủy sống để ngăn tín hiệu đau truyền đến não. Thiết bị còn làm suy giảm những phản hồi thần kinh liên quan đến vị giác, cảm giác mệt mỏi và một số phản ứng cảm xúc.

Với quyền kỹ sư vận hành cấp cao, Vũ đã mở được giao diện kỹ thuật, nhưng lệnh tháo gỡ vẫn bị khóa chờ phê chuẩn. Anh đang tìm cách vượt qua lớp bảo vệ cuối cùng thì chuông báo động rú lên. Đội an ninh ập vào, chĩa súng laser vào anh.

“Đứng yên! Giơ tay lên!”

“Anh không có quyền truy cập thiết bị này! Định phá hoại hả?”

Vũ nhìn những nòng súng trước mặt.

“Phá hoại ư? Tôi chỉ muốn lấy lại cơ thể của mình.”

Đội trưởng an ninh bước lên.

“Anh không được tự ý tháo thiết bị. Muốn gỡ bỏ, phải trình Giám đốc Dự án phê chuẩn!”

“Chờ được phê chuẩn thì còn mất bao nhiêu thời gian nữa. Tôi không muốn tiếp tục sống như thế này.”

Vũ hoàn tất chuỗi lệnh cuối cùng. Dòng chữ yêu cầu phê chuẩn biến mất. Anh kích hoạt lệnh tháo gỡ.

Luồng điện chạy dọc sống lưng. Anh khuỵu xuống sàn, hai chân co rút, cả người giật lên từng cơn. Trên màn hình, tên Vũ trượt xuống dưới những dòng thông số mới. Các đường biểu đồ vẫn nhấp nháy, ghi nhận một đối tượng vừa đi chệch khỏi tiêu chuẩn.

Vũ nằm trên sàn, thở dốc. Cơn đau đầu tiên trở lại, dồn từng đợt khiến anh co người. Anh cắn răng chịu đựng, không muốn cảm giác ấy biến mất.

☆

Câu chuyện của Vũ bắt đầu từ nhiều năm trước, trong chính thành phố công nghiệp ấy. Thành phố không có bình minh như những nơi khác. Người ta nhìn ánh đèn trên các cột công nghiệp để biết thời gian. Khi màu vàng đục chuyển sang trắng xanh, ca làm mới bắt đầu. Không khí nồng mùi sắt gỉ và bụi mịn. Vũ đã hít thở thứ không khí ấy từ thuở nhỏ. Đôi khi, anh nghe thành phố thở qua tiếng máy trong nhà xưởng, qua những khu chung cư và những con người đứng bên dây chuyền.

Cha Vũ đã nhiều năm bảo trì máy móc ở dây chuyền đúc. Hai bàn tay ông luôn dính dầu mỡ, da chai cứng vì công việc. Ông ít nói, thường chỉ nhắc con tập trung vào việc đang làm. Với ông, để cảm xúc chi phối chỉ khiến người ta chậm tay. Thấy Vũ mải nhìn những cánh tay máy chuyển động trên cao, ông thường nhắc.

“Tập trung vào máy đi. Nó không chờ đâu.”

Năm Vũ lên bảy, cậu theo cha vào xưởng bảo trì. Một cánh tay robot gặp trục trặc cảm biến. Cánh tay máy hạ xuống, đè trúng Vũ, khiến cánh tay cậu gãy. Tiếng xương gãy khô khốc chìm trong tiếng máy đang chạy. Vũ vừa há miệng định hét, bàn tay đầy dầu mỡ của cha đã bịt chặt miệng cậu. Cha cúi xuống nhìn Vũ, mặt căng cứng. Ông ghé sát tai con, quát.

“Đừng hét! Máy không nghe thấy đâu. Im đi con!”

Tiếng hét của Vũ nghẹn lại trong cổ họng. Cha dùng thanh sắt nạy cánh tay robot lên, rồi bế cậu chạy đến trạm y tế. Sau đó, ông nhận hết trách nhiệm, báo với ban quản lý rằng máy móc trục trặc khi ông đang phụ trách. Ông không nói chuyện Vũ đã tự đi vào vùng nguy hiểm. Khi ôm con, bàn tay ông run lên.

Hai mươi năm sau tai nạn ấy, Vũ trở thành kỹ sư vận hành cấp cao tại Dự án số 5, một mắt xích quan trọng của Đại dự án. Anh làm việc cẩn trọng, hiếm khi mắc sai sót. Vũ học được ở cha cách chịu đựng. Nhưng vết sẹo cũ vẫn nhức buốt mỗi khi thời tiết đổi mùa, còn những ca làm kéo dài mười tám tiếng khiến anh mệt rã rời. Vũ xem những phản ứng ấy là lỗi vận hành của cơ thể. Vì thế, khi dự án tuyển người thử nghiệm công nghệ loại bỏ cảm giác đau, Vũ là người đầu tiên ký vào bản cam kết.

Trước ngày phẫu thuật, anh đứng trước gương, nhìn những vết sẹo và các thớ cơ mỏi nhừ sau những ca làm kéo dài. Cơ thể anh chẳng khác nào một cỗ máy cũ, cứ vận hành được một lúc lại đòi dừng để sửa chữa. Vũ muốn loại bỏ những tín hiệu đau đớn, để có thể làm việc liên tục như những cỗ máy trong nhà xưởng.

Bác sĩ áo choàng xám nhìn Vũ bằng đôi mắt sáng, lạnh lùng rồi hỏi.

“Anh có chắc muốn thực hiện không? Một khi ngắt kết nối, anh sẽ không còn cảm nhận cơ thể theo cách bình thường nữa.”

“Tôi muốn cơ thể hoạt động hết khả năng. Đau đớn và cảm xúc chỉ khiến tôi chậm lại.”

Vũ nằm trên chiếc cáng kim loại. Kim định vị lạnh buốt lần theo cột sống. Một tiếng động khô vang lên khi thiết bị được cấy vào tủy sống. Luồng điện chạy dọc cơ thể khiến anh rùng mình. Những cơn nhức mỏi quen thuộc dần dịu xuống, rồi biến mất. Vết sẹo từ tai nạn năm lên bảy cũng thôi căng tức. Khi mở mắt, Vũ thấy người nhẹ nhõm. Những tín hiệu từng buộc anh nghỉ ngơi hay dừng công việc đã biến mất.

Rời phòng hậu phẫu, Vũ thấy hành lang vẫn sáng đèn, sàn nhà vẫn sạch bóng. Chỉ có cơ thể anh đã khác. Đôi chân trần chạm xuống sàn mà anh không cảm thấy lạnh. Vũ véo mạnh cánh tay. Móng tay lún vào da, để lại những vệt đỏ, nhưng không có phản ứng thần kinh nào truyền đến. Anh buông tay, nhìn vết móng in trên da. Anh có thể tiếp tục công việc mà không phải bận tâm đến những tín hiệu ấy.

Trong những tháng đầu sau phẫu thuật, thành tích của Vũ ở Dự án số 5 khiến nhiều người phải nhắc đến anh. Một sự cố áp lực nghiêm trọng đe dọa làm nổ hệ thống. Vũ là kỹ sư cấp cao duy nhất bước vào khu vực van hơi nóng mà không mặc đồ bảo hộ, trực tiếp khôi phục vận hành.

Vũ làm việc liên tục nhiều ngày. Đến giờ ngủ, não vẫn phát tín hiệu buồn ngủ, nhưng cơ thể không còn khiến anh thấy mệt mỏi đủ để dừng lại. Rắc rối đến từ những việc Vũ từng chẳng bao giờ phải để tâm. Trong nhà ăn công nhân, anh không phân biệt được thịt bò với củ cải luộc, nước mắm với xì dầu. Vũ từng nghĩ bộ lọc chỉ giúp anh thoát khỏi những cơn đau. Giờ đây, ngay cả những vị quen thuộc trong bữa ăn cũng trở nên khó phân biệt.

Một đồng nghiệp gãy chân, nằm dưới sàn kêu cứu. Vũ đứng đó, nhịp tim vẫn đều. Trong đầu anh chỉ hiện lên một sự cố cần xử lý. Anh biết người kia đang đau đớn, nhưng không thấy thôi thúc phải giúp đỡ.

Những ký ức về người cha cũng dần phai nhạt. Vũ vẫn nhớ những gì đã xảy ra trong xưởng năm ấy, nhưng không còn cảm nhận được nỗi sợ hãi và day dứt từng gắn với chúng.

☆

Từ đó, mỗi khi có sự cố ở Đại dự án, người ta lại tìm Vũ. Anh tuân theo quy trình, xử lý các trục trặc với độ chính xác cao. Vũ đi qua những tia lửa bắn ra từ máy móc mà không dừng bước. Thiết bị đã chặn cả những tín hiệu cảnh báo nguy hiểm của cơ thể.

Một ngày tháng Mười, lò cao số 4 phát nổ. Đám đông tháo chạy khỏi khu vực. Vũ đi ngược chiều họ, tiến vào nơi lò cao đang rung chuyển. Một người thợ trẻ bị mắc kẹt dưới thanh dầm thép. Cậu gào lên.

“Cứu tôi với! Chân tôi nát rồi!”

Vũ chụp lấy thanh dầm thép nóng bỏng. Da tay anh cháy sém. Làn khói kim loại đặc quánh bao trùm khu vực, Vũ vẫn tiếp tục kéo thanh dầm ra.

Ngày hôm sau, giám đốc trao cho Vũ huy hiệu “Dũng cảm”. Đám đông reo hò. Trên các màn hình điện tử, cảnh anh đi vào khu vực lò cao lại được phát đi phát lại. Vũ đứng giữa tiếng vỗ tay. Những khuôn mặt hân hoan hiện ra trước mắt, nhưng anh không thấy vui, cũng chẳng thấy tự hào.

Cuối buổi chiều, Vũ đến trạm y tế thăm người thợ trẻ. Anh ta nằm trên giường, khuôn mặt nhăn nhúm vì đau. Mẹ cậu, một người phụ nữ ngoài bảy mươi, tóc bạc rối bời, mắt đỏ hoe, đang ngồi trên chiếc ghế nhựa thấp. Thấy Vũ bước vào, bà đứng dậy, nắm lấy tay anh.

“Cảm ơn anh. May mà có anh…”

Vũ để bà nắm tay mình. Da tay anh thô ráp, lạnh ngắt. Anh nhìn bà rồi quay sang người thợ trẻ. Cậu vừa tỉnh, đang cố cử động trên giường. Vũ không hỏi cậu có đau không, cũng không nói lời nào. Bà nhìn hai bàn tay mình, rồi chậm rãi buông Vũ ra. Bà ngập ngừng rồi hỏi.

“Người ta nói anh không còn cảm giác nữa. Có đúng không?”

“Cháu vẫn biết mình bị thương. Chỉ là không còn cảm giác đau nữa thôi.”

Bà nhìn Vũ, mắt đỏ lên. Rồi bà quay sang con trai, vuốt mái tóc đẫm mồ hôi của cậu. Vũ nán lại bên giường bệnh rồi ra hành lang.

Chiếc xe đẩy dụng cụ y tế lăn qua, phát ra tiếng lanh cach. Vũ bước đi, câu hỏi của người mẹ vẫn ở trong đầu anh. Nếu hôm ấy không có yêu cầu bảo toàn nhân lực, anh có lao vào đám cháy để cứu người không?

Đêm ấy, Vũ lại mơ thấy mình lên bảy. Cánh tay gãy, cơn đau dồn đến, tiếng hét mắc lại trong cổ họng. Anh tỉnh giấc, ngực thắt lại. Tiếng kêu cứu của người thợ trẻ vẫn vang lên trong đầu.

☆

Sau khi tự ý tháo thiết bị, Vũ bị gạch tên khỏi danh sách kỹ sư của Dự án. Anh cũng không còn được giao những nhiệm vụ vận hành trước đây. Vũ xin chuyển xuống bộ phận phân loại phế liệu.

Một chiều, đang phân loại đống linh kiện rỉ sét, Vũ cầm lên một mảnh kim loại sắc. Cạnh kim loại cứa vào đầu ngón tay. Máu rịn ra, cơn buốt chạy dọc lên cánh tay. Vũ nhăn mặt nhìn từng giọt máu rơi xuống đất. Anh bỗng nhớ đôi mắt đỏ hoe của người mẹ ở trạm y tế. Sống mũi Vũ cay cay. Nước mắt rơi xuống bên cạnh vết máu.

Một đồng nghiệp đi ngang qua, bật cười.

“Trông kìa, người hùng một thời giờ chảy máu cũng đau như ai!”

Vũ nhìn ngón tay bị cứa rồi nói.

“Ít ra tôi còn biết đau.”

Người đồng nghiệp lắc đầu bỏ đi. Tiếng giày bảo hộ nện dọc hành lang, xa dần. Vũ nhìn lại vết cứa, sau đó thu dọn mấy thanh thép phế liệu, xếp vào góc kho.

Ít ngày sau, báo cáo của hệ thống được chuyển đến các phân xưởng. Trong bảng đánh giá, ô hiệu suất của Vũ để trống. Dưới tên anh là một dòng ghi chú: “Đối tượng đã khôi phục cảm giác đau.”

Chiều muộn, Vũ rời kho phế liệu. Gió lạnh luồn qua lớp áo mỏng. Những cột đèn công nghiệp lần lượt chuyển từ trắng xanh sang vàng đục. Thành phố lại vào ca.

"Chú nai bị thương" của họa sĩ Frida Kahlo (1907–1954, Mexico)