МАЙ ВАН ФАН: «ЦЯЖКА ЗНАЙСЦІ СУЧАСНАГА ПІСЬМЕННІКА, ЯКОГА ЛЮБЯЦЬ УСЕ…»

Гутарыў Кірыл Ладуцька (Алесь Карлюкевич)

В’етнамскі паэт Май Ван Фан нарадзіўся ў 1955 годзе ў Кімшоне (правінцыя Ніньбінь). Гэта дэльта Чырвонай ракі, Паўночны В’етнам. Сем гадоў служыў у войску, у пяхоце. Затым паступіў у каледж замежных моў, на факультэт лінгвістыкі і рускай культуры. У 1983 годзе прыехаў у Мінск. Вучыўся ў педагагічным інстытуце.

Цяпер жыве і працуе ў горадзе Хайфон (В’етнам). Аў¬тар 16 паэтычных кніг, выдадзеных на роднай мове. Многія творы Май Ван Фана перакладзены на мовы народаў све¬ту — англійскую, французскую, рускую, беларускую, укра-інскую, іспанскую, нямецкую, шведскую, галандскую, ал-банскую, кітайскую, бенгальскую ды іншыя.

У Мінску рыхтуецца да выдання кніга вершаў в’етнам-скага паэта ў перакладзе на беларускую мову.

— Што хвалюе сучасных в’етнамскіх пісьменнікаў?

— Дзякую за пытанне. Цяпер наша краіна імкнецца іс-ці ў нагу з астатнімі, нацэлена на сусветную інтэграцыю. Так, мы ўсё яшчэ пакутуем ад наступстваў бесперапынных жорсткіх войнаў, якія былі ў мінулым, і, як краіны з малень-кай плошчай, В’етнам знаходзіцца пад моцным уплывам шматпалярнага свету, глабалізацыі — як у пазітыўным, так і ў негатыўным сэнсе. У дадзены момант ва Усходнім (Паўднё-ва-Кітайскім) моры знаходзяцца шмат кітайскіх ваенных ка-раблёў, зондаў і буравых установак. Яны ўрываюцца ў тэры-тарыяльныя воды і выключныя эканамічныя зоны В’етнама. Гісторыя паказвае, што агульнанародны лёс напрамую ўплы¬вае на лёс асобнага грамадзяніна В’етнама. Сапраўды гэтак жа, як унутраны свет кожнага чалавека з’яўляецца асноўнай адзінкай, крышталізуецца каштоўнасць і духоўная сіла на¬шага народа. Пра тое і пішуць сучасныя в’етнамскія пісьмен¬нікі, малюючы ўсе аспекты жыцця, закранаюць і па-верхневыя, і глыбокія хвалюючыя кожнага тэмы. Так што, тэматыку пісьмен-ніцкіх прац у В’етнаме усё гэта і складае.

— Што ляжыць у аснове сучаснай в’етнамскай літара-туры: проза, паэзія ці дакументальная літаратура?

— Усе тры згаданыя літаратурныя формы. Аднак проза заўсёды была асноўнай дэталлю, механізмам у велізарнай літаратурнай «машыне». Дзякуючы асаблівасцям жанру, як вядома, проза дазваляе пісьменніку пашырыць амплітуду прасторы і часу, найбольш ярка асвятліць гісторыю і сучас¬насць, а таксама прадказаць, што будзе ў далейшым.

— Якія тыражы ў кніг прозы і паэзіі? Наколькі адроз-ніваюцца яны з накладамі кніг, што выдаваліся напры¬канцы XX стагоддзя?

— Я не магу дакладна сказаць, колькі кніг прозы ці паэ-зіі выдаецца кожны год. Паводле статыстыкі Выдавецкага кіравання В’етнама ў 2018 годзе было апублікавана каля 32 000 назваў кніг з накладам больш за 390 мільёнаў асобні-каў. Гэта на 20,6 % больш па колькасці кніг і на 24,7 % — па па¬меры накладаў у параўнанні з дадзенымі 2017 года. Рост, пагадзіцеся, прыкметны. Такім чынам, кожны год колькасць кніг павялічваецца ў па-раўнанні з папярэднім, і, вядома, значна перавы-шае наклады вы данняў, апублікаваных напрыканцы 20-га стагоддзя. У та¬кіх вялікіх гарадах, як Ханой і Хашымін утварыліся цэ-лыя «кніжныя кварталы» і «кніжныя вуліцы». З 2014 года прэм’ер-міністр В’етнама абвясціў 21 красавіка кожнага года «Днём кнігі ў В’етнаме».

— Прызнацца, гэта ўражвае, бо ва ўсіх краінах кажуць пра падзенне тыражоў. А ці існуе ў В’етна-ме праблема дзіцячага чытання? Ці не сышлі дзеці канчаткова ў інтэрнэт?

— У нас, в’етнамцаў, ёсць трывалая традыцыя — любіць кнігі. Са старажытных часоў з нагоды нава-годніх святаў, дзён нараджэння ці пачатку новага навучальнага года дарослыя дораць кнігі і ручкі ма-ленькім дзецям з пажаданнямі быць паслухмянымі, старанна вучыцца і атрымліваць шмат ведаў. Але, так, нашы дзеці часта чытаюць кнігі і ў інтэрнэце. І я вельмі хвалю-юся, што іх часцяком зацягваюць коміксы з мінімальнай колькасцю тэксту, асабліва японскія коміксы. Акрамя таго, мяне трывожыць, што з прычыны камп’ютарызацыі нашы нашчадкі пакутуюць ад ранняй блізарукасці.

— Наколькі актыўна ў вас развіваецца дзіцячая літа-ратура?

— Нашы пісьменнікі, напэўна, пішуць павольней, чым таго патрабуе чаканне і патрэбы дзяцей… У прыватнас¬ці, пісьменнік Нгуен Нхат Ань напісаў больш за 50 кніг для юных чытачоў. Яго кнігі перакладзены на некалькі азіяцкіх моў, такіх, як японскую, кітайскую, карэйскую, тайскую і гэтак далей. Нашы выдаўцы імкнуцца актыў¬на перакладаць дзіцячую літаратуру ўсіх кантынентаў. Тым не менш у кожнай сям’і ўсведамляюць неабходнасць стварэння асаблівай, менавіта в’етнамскай нішы з яе гіс-тарычнымі апавяданнямі, казкамі, легендамі, народнымі песнямі, прыказкамі… Тое неабходна для выхавання пад-растаючага пакалення ў павазе да нацыі, любові да Радзі-мы і краіны.

— Ці карыстаюцца папулярнасцю ў чытачоў пера-кладныя кнігі?

— Так, перакладная літаратура карыстаецца ў нашых чытачоў вялікім попытам. Магчыма, у свеце няма ніводнага значнага твора, які не быў бы перакладзены на в’етнамскую мову. Акрамя дзяржаўных выдавецтваў існуюць і прыватныя кніжныя прадпрыемствы. Яны лічацца дынамічнымі і адчу-вальнымі да рынкавага попыту. Акрамя таго, у В’етнаме ёсць нямала інтэлектуалаў, якія чытаюць арыгінальныя тэксты непасрэдна на англійскай, рускай і французскай мовах.

— Наколькі трывалымі з’яўляюцца сувязі в’етнам-скай літаратуры з літаратурамі Кітая, Японіі, Індыі?

— Сувязь паміж в’етнамскай літаратурай і літаратурай згаданых краін аналагічная сувязі рускай літаратуры з бела¬рускай або еўрапейскай — з амерыканскай. Нашы кнігавы-даўцы, гандляры і перакладчыкі заўсёды былі актыўнымі і прафесійнымі. Магчыма, яны «пакрылі» ўвесь свет у галіне адбору кніг для в’етнамскіх чытачоў.

— Ці ведаюць у В’етнаме Васіля Быкава, Святлану Алексіевіч, іншых беларускіх пісьменнікаў?

— Яшчэ ў васьмідзясятыя гады мінулага стагоддзя ў В’етнаме былі перакладзены і апублікаваны дзве кнігі Ула-дзіміра Караткевіча — «Чазенія» і «Дзікае паляванне кара-ля Стаха». Творы Васіля Быкава таксама былі перакладзе¬ны і апублікаваны ў В’етнаме. У апошнія гады ў В’етнаме было вы да дзена шмат кніг Нобелеўскага лаўрэата 2015 года ў галіне літаратуры Святланы Алексіевіч. Усе яны былі цёпла прыняты нашымі чытачамі. Напрыклад, «Чар-нобыльская малітва. Хроніка будучыні», «Апошнія свед-кі». Яе кніга «У вайны не жаночы твар» была перакладзе¬ная ў другі раз з арыгінала без скажэнняў і шмат разоў перавыдавалася.

— Ці захавалася ў В’етнаме сістэма дзяржаўнай пад¬трымкі кнігавыдання?

— Дзяржаўная сістэма падтрымкі кнігавыдання функ-цыянуе добра. Выдаўцы і кнігагандляры часта спансуюць публікацыю кніг. Саюз пісьменнікаў В’етнама і рэгіяналь¬ныя асацыяцыі пісьменнікаў часта аказваюць падтрымку аўтарам — напрыклад, аплачваюць пісьменнікам дарогу і размяшчэнне ў розных творчых камандзіроўках.

— Ці існуе сістэма літаратурных прэмій?

— Так, ёсць шмат літаратурных прэмій на розных узроў-нях. Існуе, напрыклад, Дзяржаўная прэмія імя Прэзідэнта Хо Шы Міна. Саюз пісьменнікаў В’етнама і рэгіянальныя асацыяцыі пісьменнікаў таксама праводзяць штогадовыя ўзнагароджання. Ёсць стыпендыі Міністэрстваў і ведам-стваў, правінцый і гарадоў, якія выдаюцца на працягу года або раз у 3–5 гадоў. Акрамя таго, у газетах і літаратурных часопісах часта праходзяць розныя літаратурныя конкур-сы.

— Які твор у сучаснай в’етнамскай літаратуры ка¬рыстаецца цяпер найбольшай папулярнасцю?

— Перавага шмат у чым залежыць ад жанру, і кожнае пакаленне чытачоў выбірае для сябе свае любімыя творы. Маладыя людзі часта чытаюць зусім іншыя кнігі, чым тыя, якія чытала папярэдняе пакаленне. Калі вы праведзяце са-цыялагічнае апытанне, цяжка будзе знайсці сучаснага пісь¬менніка, якога любяць усе. Я лічу гэта добрай прыкметай дэмакратычнага і ліберальнага літаратурнага жыцця.

Гутарыў Кірыл Ладуцька (Алесь Карлюкевич)