Mai Văn Phấn nói về thơ
(Sưu tầm và tuyển chọn:
Lê Quang Huy)
“Thơ ca không chỉ là
phương tiện để giãi bày cảm xúc cá nhân, phản ánh đời sống, mà còn khám phá
chiều sâu tư tưởng, tính phức cảm của cảm xúc, sự phong phú và đa dạng của hiện
thực.”
(Mai Văn Phấn, Khám phá không gian thơ đương đại, Văn nghệ, số 47, 23.11.2024)
☆
“Sáng tạo nghệ thuật, đặc
biệt thơ ca, luôn là quá trình thay đổi, vận động của chủ thể sáng tạo để tìm
đến những giá trị nghệ thuật mới, khác với trước đó.”
(Mai Văn Phấn, Không gian khác, Nxb Hội Nhà văn, 2016, tr. 394)
☆
“Nếu vẻ đẹp của thơ là
tính nhân văn thì quyền năng của thơ chính là sự tái tạo khả năng cảm xúc và
suy tưởng, làm xuất hiện những giá trị tinh thần mới, một thế giới mới.”
(Mai Văn Phấn, Không gian khác, Nxb Hội Nhà văn, 2016, tr. 394)
☆
“Thơ là thế giới tuyệt
đẹp mà dường như chỉ nhà thơ mới nhìn thấy nó và truyền lại bằng ngôn ngữ. Thế
giới ấy có sức lan toả, chiếm lĩnh trái tim và tâm thức người đọc, đánh thức
lương tri, lương tâm và lương năng của họ. Thậm chí nó có thể hoán cải công chúng
từ những người lạnh lùng, trơ ỳ cảm xúc thành những người biết yêu thương và
khao khát cái Đẹp. Từ đó, họ biết hành động và dám hy sinh vì những điều cao cả
vì một xã hội công bằng và bác ái, một thế giới hoà bình và tự do.”
(Mai Văn Phấn, Không gian khác, Nxb Hội Nhà văn, 2016, tr. 395)
☆
"Cốt lõi bài thơ là
ý tưởng và tôi coi trọng cái phần lõi hơn. Phần lõi ấy, ngay khi hình thành đã
thăng hoa; dù mình có viết ra thành thơ hay không thì nó vẫn cứ cháy sáng để
soi rọi cho cuộc sống của mình. Phần vỏ thì cố gắng sao càng giản dị càng tốt.
Tôi không dùng mỹ từ, không thích tính từ, mà trọng các động từ và các từ bình
thường nhất trong cuộc sống"
(Mai Văn Phấn, trả lời phỏng vấn báo Hà
Nội Mới, 30/03/2012)
☆
“Thơ đương đại là sự hòa
nhập giữa các không gian nghệ thuật khác nhau, giữa thơ với các thể loại văn
học khác, và với các hình thức nghệ thuật như hội họa, âm nhạc, điện ảnh...
Chính sự tương tác này không chỉ mở rộng thêm không gian thơ mà còn thúc đẩy sự
sáng tạo, khiến cho mỗi bài thơ là nơi hội tụ của nhiều yếu tố nghệ thuật.”
(Mai Văn Phấn, Khám phá không gian thơ đương đại, Văn nghệ, số 47, 23.11.2024)
☆
“Tôi coi bài thơ là bức
tranh về sự thức tỉnh, dấy khởi lòng từ bi, thấu triệt lẽ thật trên cõi đời.”
(Mai Văn Phấn, Nhịp điệu vẽ lối đi, Nxb Hội Nhà văn, 2024, tr. 39)
☆
“Thơ là ánh sáng khai thị cho con người bằng
nghệ thuật ngôn từ, làm hiển lộ vẻ đẹp tâm hồn người viết, kiến tạo một không
gian mới, cõi sống khác. Đó thực sự là những vẻ đẹp tinh tuyền và quyến rũ,
phản chiếu nền văn hóa của mỗi vùng đất, mỗi dân tộc.”
(Mai Văn Phấn, Nhịp điệu vẽ lối đi, Nxb Hội Nhà văn, 2024, tr. 357)
☆
“Thơ ca mang vẻ đẹp và
quyền năng riêng, nó mời gọi, lôi cuốn người đọc, thanh lọc họ, làm cho họ trở
nên thánh thiện, cao đẹp hơn. Vẻ đẹp của thơ thường mang nét riêng, khác với
những loại hình nghệ thuật khác, nó ít khi gây choáng ngợp tức thì mà đằm sâu,
êm êm nồng nàn như một thứ rượu quý. Vẻ đẹp ấy cũng không áp đặt, thống trị mà
đến với người đọc một cách chân thành và tự nhiên, qua cánh cửa trái tim.”
(Mai Văn Phấn, Nhịp điệu vẽ lối đi, Nxb Hội Nhà văn, 2024, tr. 357 và 358)
☆
“Làm thơ, không đơn thuần
chỉ sử dụng nghệ thuật ngôn từ để ghi chép lại những biến động trong nội tâm và
ngoại giới bằng vần điệu, mà nhà thơ là người phải biết lắng nghe, hóa thân vào
cái thế giới riêng tư ấy, âm thầm vươn tới cái đẹp, sự hoàn thiện.”
(Mai Văn Phấn, Nhịp điệu vẽ lối đi, Nxb Hội Nhà văn, 2024, tr. 362)
☆
“Thế giới của thơ ca
thường bắt đầu từ những điều giản dị, đôi khi rất nhỏ bé. Như một mầm cây, hơi
thở, giọt nước, sợi tóc, côn trùng… Nhà thơ ấp ủ những điều bé nhỏ ấy bằng trái
tim nhân hậu, giàu lòng vị tha, khoan dung vì con người. Những con giống, hạt
mầm ấy được gieo trên cánh đồng ngôn ngữ của nhà thơ, chúng tự sinh sôi thành
một thế giới riêng trong lòng người đọc, tự nhiên và vô tình. Thế giới thơ ấy
luôn soi sáng, ám ảnh người đọc suốt những chặng đường đời, để họ biết suy nghĩ
và hành động vì những điều cao cả, tốt đẹp. Nó cũng đồng thời là những rào chắn
ngăn cản con người không bước qua ranh giới giữa thiện và ác, lương tâm và tội
lỗi…”
(Mai Văn Phấn, Nhịp điệu vẽ lối đi, Nxb Hội Nhà văn, 2024, tr. 395)
☆
“Mỗi bài thơ là một định
nghĩa riêng về thơ, là con đường độc đạo đến với cái đẹp. Khi được tiếp nhận,
bài thơ sẽ ẩn sâu trong tâm trí và tình cảm của bạn đọc, có thể trở thành hành
trang, tài sản tinh thần của họ mãi. Thơ kết nối tâm hồn với tâm hồn, là sự
đồng cảm và hòa điệu, hướng những người có cùng khát vọng về phía ánh sáng,
giúp họ vượt qua khó khăn, tồn tại được qua những cơn bĩ cực của lịch sử.”
(Mai Văn Phấn, Nhịp điệu vẽ lối đi, Nxb Hội Nhà văn, 2024, tr. 396)
☆
“Thế giới sẽ được vẽ ra
theo cách các nhà thơ nhìn thấy nó”
(Mai Văn Phấn, Nhịp điệu vẽ lối đi, Nxb Hội Nhà văn, 2024, tr. 395)
☆
Với tôi, bài thơ hay là
có thể mở ra cho chính tác giả và người đọc một không gian mới lạ với sự ngạc
nhiên, run rẩy trong tâm thức. Không gian ấy nằm trong khoảng lặng giữa các câu
chữ, trong và cả phía sau văn bản thơ.
(Mai Văn Phấn, Nhịp điệu vẽ lối đi, Nxb Hội Nhà văn, 2024, tr. 335)
☆
“Nếu hình dung mỗi hình
ảnh trong bài thơ là một hạt giống, thì những hạt giống đó nằm tách biệt trong
những lỗ gieo khác nhau. Nhưng hấp lực cảm xúc của cả bài thơ đã cho người đọc
mường tượng cả một cánh đồng cùng nảy mầm xanh tươi tốt.”
(Mai Văn Phấn, Nhịp điệu vẽ lối đi, Nxb Hội Nhà văn, 2024, tr. 9)
☆
“Bài thơ là hành trình tự
vấn, giúp con người đối diện những khắc khoải và yếu đuối để tìm về sự an lành
và ơn cứu độ.”
(Mai Văn Phấn, Trong Ơn Gọi, Nxb Hội Đồng Nai và Tủ sách Nước Mặn, 2025, tr. 51)
☆
“Trong ánh sáng mỹ học
Kitô giáo, bài thơ là lời mời gọi con người vượt ra khỏi những khổ đau trần
thế, để tiến vào một không gian thiêng liêng, nơi sự quy tâm và thánh hóa tâm
hồn được thực hiện.”
(Mai Văn Phấn, Trong Ơn Gọi, Nxb Hội Đồng Nai và Tủ sách Nước Mặn, 2025, tr. 114)
☆
“Cấu trúc không gian thơ
là một phạm trù thẩm mỹ quan trọng, phản ánh cách nhà thơ kiến tạo và biểu đạt
những chiều kích không gian trong tác phẩm. Không gian thơ được hiểu là một hệ
thống biểu tượng, nơi tư tưởng, cảm xúc và thế giới quan của tác giả được mã
hóa và truyền tải. Trong mối quan hệ với thời gian và ngôn ngữ, không gian thơ
mở ra một trường nghĩa đa tầng, gợi liên tưởng và khám phá chiều sâu nội tâm.
Yếu tố này đóng vai trò then chốt, giúp thơ ca vượt qua giới hạn mô phỏng, trở
thành một sinh thể nghệ thuật.”
(Mai Văn Phấn, Trong Ơn Gọi, Nxb Hội Đồng Nai và Tủ sách Nước Mặn, 2025, tr. 123)
☆
“Yếu tố nhạc điệu trong
thơ là phương tiện thẩm mỹ, là cách tác giả truyền tải thông điệp về sự an
bình, hoan hỷ; khơi dậy cảm thức kết nối sâu xa giữa con người và Thượng Đế.
Nhịp thơ ấy, vừa mang tính chất trầm lắng chiêm niệm, vừa gợi vẻ đẹp thiêng liêng,
giúp thơ dễ dàng chạm đến trái tim người đọc ở nhiều tầng lớp và bối cảnh khác
nhau.”
(Mai Văn Phấn, Trong Ơn Gọi, Nxb Hội Đồng Nai và Tủ sách Nước Mặn, 2025, tr. 139)
☆
“Hành trình của ánh sáng
trong bài thơ là sự chuyển hóa tinh thần, từ bóng tối đến sự hiểu biết, từ mất
mát đến tái sinh.”
(Mai Văn Phấn, Trong Ơn Gọi, Nxb Hội Đồng Nai và Tủ sách Nước Mặn, 2025, tr. 206)
☆
“Thơ không chỉ vận động
trên trục thời gian lịch đại hay trong không gian địa - văn hóa, mà còn bung nở
vào những miền phi tuyến, nơi cảm thức, ngôn ngữ và ý thức gặp nhau, va đập,
cộng hưởng rồi chuyển hóa.”
(Mai Văn Phấn, Tựa gió và ánh sáng, Giáo dục & Thời đại, số 269, 10.11.2025)
☆
“Thơ hiện đại thoát khỏi
mọi khuôn mẫu ngôn ngữ, với cấu trúc linh hoạt, gợi mở và tự do, tựa những dòng
khí không bị giam cầm trong không gian cố định. Khi vượt khỏi trật tự cú pháp,
thơ không chỉ phản ánh thế giới mà còn góp phần kiến tạo trật tự mới.”
(Mai Văn Phấn, Tựa gió và ánh sáng, Giáo dục & Thời đại, số 269, 10.11.2025)
☆
Thơ không còn là hành
trình tìm kiếm cái tôi, mà là quá trình gỡ bỏ cái tôi - như thể người viết
không còn dòng ý niệm mà chỉ lặng nghe ngôn từ trồi lên từ tầng sâu vô định.
Ngôn ngữ tự vận động, tỏa sáng, tan rã rồi kết tinh lại trong hình hài bất ngờ.
Cái đẹp không còn là sản phẩm của ý đồ thẩm mỹ, mà là kết quả của sự buông lỏng
kiểm soát, của trạng thái mở ra trước thế giới.
(Mai Văn Phấn, Tựa gió và ánh sáng, Giáo dục & Thời đại, số 269, 10.11.2025)
☆
“Người đọc trong thơ hiện
đại giữ vị trí chủ động, góp phần hình thành và làm giàu thêm ý nghĩa tác phẩm.
Bằng vốn sống, kinh nghiệm và cảm xúc, họ kết nối những mảnh thơ rời thành một
chỉnh thể mang dấu ấn riêng.”
(Mai Văn Phấn, “Tiếp nhận thơ hiện đại”,
Giáo dục & Thời đại, website https://vanvn.vn, 26.8..2025)
Tranh của Trương Văn Ngọc: “Còn yêu hoa còn nở” (Mùa hoa mận) – thơ Mai Văn Phấn