Cuốn sổ tay để lại

Nhà thờ Đức Mẹ Vô nhiễm Nguyên tội ở Nga

Vincent Mai Văn Phấn

Có tiếng gì đó rất khẽ lẫn trong gió, Hạ Vân không chắc mình vừa nghe thấy hay chỉ tưởng tượng. Trong căn hộ tầng hai trên phố Malaya Konyushennaya, gần sông Neva, Hạ Vân ngồi bên cửa sổ, mắt dõi theo những dấu chân in trên tuyết. Cô chợt nhớ những dấu chân trên cát ướt ở bãi biển Hải Hậu, Nam Định, quê nhà, nơi sóng thường xóa đi rất nhanh sau mỗi buổi sớm. Hơi thở cô khẽ phủ một lớp sương mỏng lên mặt kính, loang nhẹ rồi co lại. Phía xa, dưới ánh đèn đường, mấy pho tượng đứng bất động. Cô tự nhủ chắc mình nghe nhầm tiếng chuông xa, rồi kéo rèm lại.

Hạ Vân là người Công giáo. Cô giữ đức tin trong lòng, giống như cách giữ hơi ấm trong bàn tay giữa mùa đông nước Nga. Khôi, chồng cô, cũng người cùng quê, làm việc tại một xưởng chế biến thực phẩm gần căn hộ, trong dây chuyền đóng gói các sản phẩm nông nghiệp xuất khẩu. Anh không theo Công giáo, sống chừng mực và ngăn nắp. Với Khôi, Chúa là điều anh chưa thể tin. Khôi tôn trọng vợ và chưa từng ngăn cản đức tin của cô.

“Anh không tin vào Chúa, nhưng tin em.”

Khôi từng nói vậy, giản dị, nhưng Hạ Vân nhớ mãi.

Hạ Vân luôn sống đời tin kính. Mỗi Chúa nhật, cô thường đến một nhà nguyện gần nơi ở, do một linh mục người Nga coi sóc. Nhà nguyện xây bằng gạch đỏ sẫm, giản dị. Giữa hai hàng bạch dương thân trắng bạc là tượng Đức Mẹ ban ơn. Cô thường đến sớm, ngồi hàng ghế đầu, gần cây nến dâng kính Thánh Cả Giuse. Những bài thánh ca bằng tiếng Latinh và tiếng Nga thường gợi cho cô nhớ về những ngày lễ trọng nơi quê nhà, những bó hoa tươi dọc lối lên cung thánh, những người đi lễ trong bộ quần áo đẹp nhất. Khôi không vào nhà nguyện cùng vợ. Nhưng có những sáng mùa đông, anh đứng chờ cô bên kia đường, tay đút túi áo măng tô, lặng lẽ nhìn tuyết đọng trên mái vòm. Với Hạ Vân, sự hiện diện ấy cũng là một cách đồng hành.

Hạ Vân làm việc tại một viện bảo tàng âm nhạc trong thành phố, nơi lưu giữ di sản của những nhạc sĩ. Tòa nhà cổ kính nép trong một con hẻm nhiều gió, từng là nơi ở của nhạc sĩ người Nga Alexei Raskolov. Người ta kể rằng ông sống cô độc suốt đời và ra đi trong thầm lặng vào một đêm cuối đông, không ai còn nhớ rõ năm nào. Chỉ biết rằng, khi người ta phát hiện ông đã qua đời, bàn tay ông vẫn đặt trên phím đàn, như đang chơi dở một bản nhạc. Người ta đồn linh hồn ông vẫn quanh quẩn dưới tầng hầm, nơi đặt cây đàn dương cầm. Ít ai dám xuống đó, vì nơi ấy lúc nào cũng âm u, lạnh lẽo.

Hạ Vân không mấy để tâm đến những câu chuyện ấy. Mỗi ngày, cô kiểm tra các hiện vật trong phòng trưng bày, phủi bụi trên những bức tượng, chỉnh lại vị trí các bản nhạc viết tay trong tủ kính, rồi đi một vòng quanh những gian phòng trước khi mở cửa đón khách. Nhưng đôi khi, giữa những giờ vắng người trong căn nhà đã hơn một thế kỷ, cô có cảm giác mình đang bước vào giấc mơ của một người đã khuất.

Sáng thứ Hai đầu tuần, tuyết phủ trắng lối vào. Bảo tàng chưa đến giờ mở cửa. Hạ Vân đang dọn dẹp tầng trệt, lau sàn để chuẩn bị đón khách. Khi đang cúi xuống lau bậc thềm cuối chân cầu thang, cô chợt nghe tiếng đàn dương cầm văng vẳng từ đâu đó, mơ hồ nhưng vẫn nhận ra giai điệu. Cô đứng lại. Giai điệu ấy chính là thứ âm thanh cô đã ngỡ mình nghe nhầm đêm qua bên cửa sổ. Cô thoáng nghĩ có lẽ âm thanh lọt ra từ chiếc radio trong phòng của ông bảo vệ. Nhưng rồi tiếng đàn đến gần hơn, như ai đó đang chơi ngay phòng bên cạnh. Tiếng đàn chậm rãi, giữa những quãng nghỉ dài. Hạ Vân đứng im một lúc lâu.

Dưới chân cầu thang là một cánh cửa thép dẫn xuống tầng hầm, nơi lưu giữ các hiện vật chưa trưng bày. Cô chưa bao giờ xuống đó. Lúc mới vào làm, ông bảo vệ đã dặn đó là kho, không cần dọn, và bảo cô đừng vào. Nhưng tiếng đàn vẫn vang lên từ phía dưới. Hạ Vân đưa tay mở cửa tầng hầm. Cầu thang gỗ tối om. Cô lần mò xuống bằng đèn pin điện thoại. Hơi lạnh từ dưới bốc lên, ẩm mốc và ngột ngạt. Tiếng đàn nhỏ dần rồi ngừng lại. Dưới tầng hầm, cây đàn dương cầm kê trong góc phòng, phủ đầy bụi. Trên giá nhạc trước cây đàn có một tờ giấy đã ngả màu, chỉ còn vài dòng nhạc viết dở.

Trên chiếc bàn gỗ tróc sơn bên cạnh cây đàn có một cuốn sổ cũ. Cô tần ngần rồi mở xem. Những trang giấy đã ố vàng. Một trang viết bằng tiếng Nga, nét chữ đổ nghiêng, nhiều nét dính vào nhau. Đó là những lời sám hối, những lời cầu xin Chúa xá tội vì đã xa Ngài quá lâu. Xen giữa là những khuông nhạc được kẻ bằng nét mực đỏ. Điều khiến cô dừng lại là nốt nhạc cuối cùng. Nét bút đâm xuyên qua mặt giấy, để lại một vết rách nhỏ. Khi cô lật sang trang kế tiếp, chỉ có một câu được ghi bằng nhiều nét chữ khác nhau, từ nắn nót đến nguệch ngoạc.

“... chưa... hết... Ai sẽ chơi... nốt nhạc... cuối cùng?”

Hạ Vân đứng lặng. Cô nghĩ đến cha mình, người đã mất nơi quê nhà, chưa kịp lãnh Bí tích Xức Dầu Bệnh Nhân. Suốt những năm ở xứ người, đó vẫn là điều cô day dứt mỗi khi cầu nguyện. Ngay lúc ấy, cô cúi đầu làm dấu Thánh Giá và trong làn hơi lạnh của tầng hầm, cất tiếng đọc Kinh Tin Kính. Lời kinh vừa dứt, cái lạnh ẩm mốc dường như lùi về những góc tối. Một phím đàn khẽ ngân lên phía sau lưng cô. Chỉ một tiếng, rất nhẹ, rồi ngừng.

Mấy ngày sau, Hạ Vân mang cuốn sổ ấy về nhà. Cô định sáng hôm sau sẽ báo với người phụ trách bảo tàng. Nhưng đêm ấy, cô cứ cầm cuốn sổ trên tay rất lâu rồi mới đặt vào hộc tủ cạnh giường. Cô vẫn chưa kể gì với Khôi vì không biết bắt đầu từ đâu.

Một đêm, khi lục tìm thuốc cảm trong ngăn kéo, Khôi tình cờ nhìn thấy cuốn sổ. Anh hỏi và lật từng trang, ngón tay dừng lại ở trang có vết mực đâm thủng tờ giấy. Anh khẽ cau mày, chạm vào mép giấy rách như phân vân không hiểu vết rách ấy mới hay cũ.

“Cuốn sổ của một nhạc sĩ đã mất. Em tìm thấy trong tầng hầm của bảo tàng đấy.”

“Tưởng em chỉ làm ở bảo tàng, ai ngờ đã thành nhà sưu tầm cổ vật rồi.”

“Đâu có. Chỉ là lúc nhìn thấy nó, em có một linh cảm kỳ lạ, nên đã cầu nguyện cho ông ấy.”

Hạ Vân kể cho chồng nghe về tiếng đàn hôm đó, thứ âm thanh đã dẫn cô xuống tầng hầm, nơi cây đàn cũ nằm dưới lớp bụi và cuốn sổ nằm trên chiếc bàn gỗ. Khôi lắng nghe rồi ngồi xuống cạnh giường. Anh đọc lại những dòng chữ trong sổ, rồi bảo Hạ Vân.

“Này em, đây không phải chuyện tin hay không tin. Anh chỉ sợ em đang để tâm trí mình đi lạc.”

Anh lật đến trang có câu hỏi về nốt nhạc cuối cùng rồi im lặng.

“Có lẽ ông ấy chỉ muốn có người nghe thấy mình.”

Hạ Vân nhìn chồng, không biết nói gì thêm. Ánh mắt Khôi dừng ở những dòng sám hối gần cuối. Anh đọc rất lâu rồi nói.

“Anh vẫn không biết có Thiên Đàng hay không. Nhưng có lẽ anh tin vào lời cầu xin này.”

Hạ Vân ngồi xuống cạnh chồng, đặt tay lên tay anh. Cô nói với anh rằng sáng mai cô sẽ mang cuốn sổ đặt lại chỗ cũ dưới tầng hầm.

Hạ Vân đến bảo tàng sớm. Cô lặng lẽ mang cuốn sổ xuống tầng hầm, đặt lại trên chiếc bàn gỗ bên cây đàn rồi đứng nhìn nó một lúc trước khi quay lên. Khi cô đang quét lớp tuyết mỏng trên bậc thềm, một người phụ nữ bước vào. Gương mặt bà hằn những nếp thời gian. Đôi mắt sáng và bình thản. Bà nói tiếng Nga mang âm sắc vùng Kavkaz.

“Tôi đến xin lại cuốn sổ tay của chú ruột tôi, nhạc sĩ Alexei Raskolov.”

Tim Hạ Vân đập dồn. Cô không hỏi vì sao bà biết, cũng không hỏi sao đến tận bây giờ bà mới tìm đến đây. Cô gật đầu rồi lặng lẽ dẫn bà xuống tầng hầm. Cây đàn vẫn đứng đó, im lặng. Người phụ nữ chậm rãi mở cuốn sổ. Những ngón tay bà run run. Bà lật qua vài trang, rồi kể rằng chú mình viết những dòng này sau khi mất đức tin. Ông sống lặng lẽ, nhưng đến cuối đời đã đọc lại Kinh Thánh và cầu nguyện. Rồi bà quay sang Hạ Vân.

“Tôi từng mơ thấy chú đứng bên cây đàn. Bàn tay đặt trên phím không nhấn xuống, mà âm thanh vẫn ngân vang. Dường như ông đang đợi ai đó chơi giúp mình khúc nhạc cuối cùng.”

Hạ Vân nhìn bà, không biết phải hỏi gì. Người phụ nữ đặt cuốn sổ trở lại trên chiếc bàn gỗ bên cây đàn rồi nói.

“Cô hãy giữ lấy nó. Nếu ông ấy đã tìm thấy bình an, thì cuốn sổ này cũng không cần lấy lại nữa.”

Bà đặt tay lên nắp cây đàn trong giây lát rồi cúi đầu bước lên cầu thang. Hạ Vân vội bước theo. Khi cô mở cánh cửa nhìn ra hiên bảo tàng, chỉ thấy khoảng sân phủ tuyết. Không một bóng người. Không một vết chân trên tuyết. Chỉ có tiếng chuông từ nhà thờ xa xa vọng lại, rời rạc rồi tan dần. Hạ Vân đứng bên cửa một lúc lâu.

Khuya hôm đó, khi Hạ Vân sắp đi ngủ, cô lại nghe thấy tiếng đàn trong căn hộ. Lần này, Khôi cũng nghe thấy. Anh đang dọn mấy chiếc cốc trên bàn thì dừng tay.

“Em có nghe thấy không?”

“Có.”

Tiếng đàn lúc gần lúc xa, từng nốt chậm rãi nối nhau. Không rõ từ đâu vọng tới.

“Giờ này còn ai chơi đàn nhỉ?”

Hạ Vân nhìn ra ngoài cửa kính, nơi tuyết đang rơi thưa dần.

“Là ông ấy chơi đấy anh.”

Anh bước đến nắm lấy tay vợ. Tiếng đàn vẫn vang lên. Những nốt cuối cùng thưa dần. Ngoài kia, sông Neva nằm dưới màn tuyết. Gió thổi mấy chiếc lá xoay thành vòng, như ai đó vừa lướt qua, để lại phía sau một thế giới nhẹ nhàng, ấm áp.

Hải Phòng, 21/4/2025

M.V.P

Sông Neva ở Saint Petersburg