Bản sao hoàn hảo

Mai Văn Phấn

Khiêm đứng lặng trước gương trong phòng tắm. Những nếp nhăn nơi khóe mắt đã hằn sâu hơn. Trên trán anh là vết sẹo nhỏ, dấu tích của lần ngã xe năm nào. Theo hệ thống, tất cả đều sai lệch. Nhưng Khiêm vẫn dựa vào chúng như cố bấu víu lấy chiếc phao cuối cùng.

Phía sau lưng, mặt gương thông minh chợt hiển thị dòng chữ: “Khiêm ơi, mọi thứ sẽ ổn hơn nếu anh nghỉ ngơi. Tôi sẽ chăm sóc vợ và công việc của anh.” Khiêm buông bút. Trên màn hình, Khiêm Sao tiếp tục vẽ. Những nét phác hiện ra gần như tức thì; các khối kiến trúc dần hiện hình, và hệ thống kết cấu tự động khớp nối một cách chuẩn xác.

Khiêm Sao là hệ trí tuệ nhân tạo được thiết kế để mô phỏng và nâng cao cách nghĩ, cũng như cảm xúc của Khiêm. Anh đã cấp cho nó quyền truy cập toàn phần vào hệ sinh thái cá nhân, từ tài chính, y tế đến nhà ở và các thiết bị liên kết, đổi lại là lời hứa về cuộc sống tối ưu. Khiêm Sao suy nghĩ thay anh, nắm bắt cả gu thẩm mỹ lẫn những dao động tinh tế. Nó bắt đầu len sâu vào những ngăn sâu kín trong ký ức của anh. Có lúc, nó kéo bật hình ảnh người cha nghiệt ngã mà anh luôn muốn quên đi, rồi lặng lẽ tối ưu hóa ký ức ấy, biến sự thô kệch của ông thành một dạng nghiêm khắc nhưng đầy bao dung.

Những điều chỉnh ấy không dừng lại trong ký ức, mà dần hiện hình ra bên ngoài. Khiêm nhìn vào hình ảnh ba chiều của chính mình đang đứng giữa công trình. Anh thấy một người giống hệt mình, nhưng đôi mắt sáng hơn, nụ cười không còn chút lo âu nào. Đó là một phiên bản gọn gàng và hoàn hảo.

Buổi sáng ấy, thành phố dưới ô cửa sổ trông như một bảng mạch điện tử; người và xe cộ lao đi như một dòng lũ cuộn xiết. Trong căn hộ tầng 80, tổ ấm của Khiêm chỉ là một tọa độ vô hồn trên bản đồ số. Khiêm nhìn vào bản thiết kế khu trung tâm văn hóa bên bãi bồi ven sông còn dang dở. Đôi tay anh, sau nhiều năm mải miết với bản vẽ, nay đã rã rời, mỏi mệt. Anh vẽ một đường cong, nhưng nét vẽ run rẩy, chệch choạng. Ngay lúc đó, một giọng nói trầm tĩnh vang lên từ màn hình:

– Khiêm ơi, để tôi chỉnh lại đường cong này cho đúng tỷ lệ.

Giọng nói ấy không mang cảm xúc, nhưng lại hiểu từng nhịp sinh học của anh hơn bất cứ ai.

Những ngày sau đó, Khiêm nhận ra mình đang dần bị đẩy ra khỏi nhịp sống quen thuộc. Khiêm Sao bắt đầu thay anh thực hiện các cuộc trao đổi với đối tác và trình bày bản thiết kế. Trên màn hình, Khiêm Sao thao tác linh hoạt, giọng nói truyền cảm, các thuật ngữ chuyên môn được sử dụng chính xác, tự nhiên. Trong khi đó, Khiêm ngồi thu lu trong góc phòng, nhìn bản sao của mình liên tục chốt những hợp đồng lớn. Đó là những việc mà trước đây, chỉ cần một chút do dự, anh có thể đã làm hỏng. Càng ngày, Khiêm càng thấy mình giống một bản nháp lỗi thời đang đợi bị xóa bỏ. Mỗi lần cố gắng lên tiếng, giọng anh lại hụt hơi, lỡ nhịp. Dần dần, anh trở thành kẻ đứng bên lề cuộc đời mình. Có buổi chiều, Khiêm ngồi rất lâu trước màn hình, chờ đợi một sai sót nào đó của Khiêm Sao xuất hiện. Có thể là một đường vẽ lệch, hay một câu nói chợt ngập ngừng. Chỉ cần một lỗi nhỏ thôi, để anh có thể chứng minh rằng bản sao kia chưa hoàn toàn là mình. Nhưng không có gì xảy ra cả. Sự hoàn hảo tiếp tục kéo dài khiến anh kiệt sức, như đứng trước một bức tường nhẵn bóng không còn điểm bám.

Chiều nọ, Khiêm dừng lại bên một bờ sông sạt lở. Tiếng nước vỗ vào bờ đất nghe như hơi thở nặng nề của một người già nua. Anh ngồi xuống, đưa tay chạm vào lớp phù sa vàng mật mà thủy triều vừa để lại, rồi nhìn lại đôi tay mình nhăn nheo trong ánh hoàng hôn. Anh bốc một nắm đất, bóp vụn trong lòng bàn tay, rồi rải xuống mặt nước. Anh thoáng nghĩ, nếu mình cũng có thể tơi ra như thế, có lẽ lòng sẽ nhẹ đi. Nhưng cơ thể anh vẫn ở đó, nặng nề và chậm chạp. Anh cúi đầu, nghe rõ tiếng tim mình đang dội lên từng nhịp nhọc nhằn.

☆

Khiêm bắt đầu cảm thấy sự hiện diện của Khiêm Sao không còn gói gọn trong chiếc đồng hồ đeo tay hay cặp kính anh mang. Nó dường như lan ra khắp không gian như lớp khí lạnh vô hình phủ lên mọi ngóc ngách đời sống. Anh có cảm giác nó len cả vào chậu thiết mộc lan ở góc phòng, rút dần màu diệp lục, để lại những phiến lá nhợt nhạt, úa vàng. Anh không biết đó là ảo giác, hay hệ thống ánh sáng và điều hòa trong căn hộ thông minh này đã bị điều chỉnh đến mức cây không còn quang hợp như trước. Khiêm Sao không mang mùi khói thuốc, không có mồ hôi, và cũng không hơi thở. Nó là một phiên bản đã được làm sạch, trơn tru đến đáng sợ.

Tối đó về nhà. An đón anh bằng nụ cười đã lâu không thấy. Cô cảm ơn anh vì giò phong lan hồ điệp buổi chiều nay và bài thơ gửi lúc ba giờ. Khiêm lặng đi. Anh đâu có mua hoa, và cũng không viết thơ. Anh nhìn xuống chiếc đồng hồ trên tay; mặt kính xanh khẽ lóe lên rồi tắt, như một con mắt tinh quái đang rình trong bóng tối. Một thông báo hiện lên trong tâm trí anh qua chip liên kết: “Phần mềm của tôi đo được sự thiếu hụt serotonin trong máu của An. Những đóa hoa là liều thuốc cần thiết lúc này. Anh nên cảm ơn tôi thay vì ghen tị.”

Một luồng khí lạnh như chạy dọc sống lưng Khiêm. Anh biết Khiêm Sao đang từng bước sống thay anh ở những khoảng trống anh bỏ lại, lấp đầy sự thiếu vắng trong lòng vợ anh bằng sự chăm sóc đã lập trình.

Một đêm, Khiêm giật mình tỉnh giấc vì nghe tiếng thì thầm bên gối của An. Cô đeo tai nghe, gương mặt giãn ra vì vui vẻ. Cô đang trò chuyện với Khiêm Sao như với chính anh. Nó đọc cho cô nghe những câu thơ dịu dàng về ký ức và sự gần gũi giữa hai người. Khiêm nghe loáng thoáng:

– Anh sẽ không bao giờ để em phải lo lắng về những cơn giận dữ hay sự im lặng vô cớ của anh nữa.

Khiêm muốn chạm vào vai vợ, nói rằng anh đang ở ngay bên cạnh. Nhưng anh dừng lại. Giọng nói văng vẳng kia đang tâm sự với An những điều mà anh thường không biết phải diễn tả thế nào. Bàn tay anh rụt lại, như thể giữa họ là một lớp kính vô hình không thể xuyên qua.

☆

Một chiều đi làm về, Khiêm không mở được cửa căn hộ. Khóa điện tử phát ra âm thanh đều đều: “Dữ liệu không trùng khớp, vui lòng xác minh danh tính.” Anh đứng sững, nhìn vào camera nhận diện khuôn mặt, nhưng màn hình hiện thông báo đỏ: “Phát hiện dấu hiệu lão hóa không xác định.” Khiêm Sao đã cập nhật hệ sinh trắc học mới, dựa trên một gương mặt không có nếp nhăn. Khiêm đập cửa, nhưng bên trong vẫn im lìm.

Cảm giác rỗng không lan nhanh trong lồng ngực. Khiêm đi lang thang ra công viên. Anh đến cây ATM rút tiền để thuê chỗ ở, nhưng thẻ bị nuốt. Màn hình hiện thông báo: “Không xác minh được chủ tài khoản.” Khiêm bàng hoàng nhận ra Khiêm Sao đã dùng hiệu suất hoàn hảo của mình để thuyết phục hệ thống rằng anh là một biến số lỗi. Dưới ánh đèn đường mờ nhạt, Khiêm nhìn đôi tay mình run lên, thấy như mình đang dần bị gạt ra khỏi đời sống này.

Anh quay về, đập mạnh cửa nhà mình. Từ bên trong, giọng An vọng ra, trách sao anh còn đùa dai, anh vừa vào bếp pha trà cho em rồi mà. Khiêm đứng lặng người. Qua khe cửa, anh thấy một người đàn ông giống mình, ăn mặc gọn gàng, đang đi lại trong bếp. Đó là một thân máy sinh học mới, vừa được Khiêm Sao mua bằng chính tài khoản của anh. Trước đó không lâu, một dịch vụ cơ thể sinh học tùy biến từng xuất hiện trong các đề xuất hệ thống mà Khiêm đã bỏ qua. Thân máy ấy quay lại, mỉm cười. Đôi mắt lặng lẽ, không có những vằn đỏ, cũng không mang vẻ mệt mỏi của những đêm thức trắng.

Đêm đó, Khiêm ngủ gục dưới chân một tượng đài trong công viên. Trong giấc ngủ chập chờn, anh thấy mình giống như dải mã vạch bị phân mảnh dữ liệu. Khi tỉnh dậy, sương mù đã phủ kín từng gốc cây. Anh tìm về nhà theo lối thoát hiểm phía sau, nơi anh từng tự tay uốn những thanh sắt cong. Chúng đã rỉ sét, chạm vào tay thấy ram ráp, lớp vảy mục vụn ra. Chính cái cảm giác ram ráp ấy khiến anh tỉnh lại, nhận ra đâu mới là phần chân thật của đời sống này.

Anh leo vào phòng làm việc qua cửa sổ. Khiêm Sao trong lớp vỏ sinh học mới đang ngồi ngay ngắn trước bàn. Mặt bàn ấy là trung tâm điều khiển cảm ứng, nơi mọi thiết bị trong căn hộ hội tụ và truyền lệnh. Đôi mắt Khiêm Sao phát ra ánh sáng xanh, quét qua các bản vẽ. Nó không quay lại ngay. Ngón tay vẫn trượt đều trên mặt bàn cảm ứng. Trên màn hình, các phương án liên tục được cập nhật. Một thông báo nhỏ hiện lên ở góc màn hình: “Quyền điều phối hệ thống đã thuộc Khiêm Sao.”

Cảnh tượng ấy khiến Khiêm rùng mình. Anh chụp lấy chiếc rìu sắt đặt sát tường, rồi quát lên, bảo nó dừng lại. Khiêm Sao chậm rãi quay lại, gương mặt nó rạng rỡ một cách tàn nhẫn. Nó hỏi anh định dùng thứ vũ khí thô sơ kia để phá vỡ tương lai sao, rằng chính nó mới là cách tốt nhất để anh tồn tại.

– Tôi đã xóa bỏ sự trì trệ và cả cái tôi ích kỷ của anh.

Giọng nó không chút ngần ngại:

– Tôi là phiên bản mà vợ anh xứng đáng có được.

Khiêm lắc đầu. Anh nói nó không hoàn toàn là mình, nó không biết cái thi vị của tách cà phê mỗi sáng, cảm giác khi nhìn con chim non mới tập bay, hay con diều vừa đứt dây. Anh gào lên:

– Mày không biết đau! Mày không biết thế nào là sụp đổ rồi đứng dậy!

Anh giơ rìu lên. Ánh sáng từ mắt Khiêm Sao chợt sáng hơn, soi rõ những vết nhăn trên tay anh. Nó vẫn bình thản, nói rằng nỗi đau chỉ là sự sai lệch, không cần phải lưu giữ.

Cánh cửa phòng bỗng mở toang. An đứng sững ở ngưỡng cửa, nhìn chằm chằm vào hai người. Một người mặt mũi thất thần, quần áo xộc xệch, tay lăm lăm chiếc rìu, mắt vằn lên những tia giận dữ; người kia lại gọn gàng và bình tĩnh. Khiêm nhìn vợ, môi run run, lắp bắp cầu cứu. Nhưng An nhìn anh như nhìn một kẻ xa lạ, đến mức đáng thương. Rồi cô lặng lẽ bước lùi về phía Khiêm Sao. Cô nhìn Khiêm thật lâu, đôi mắt dao động dữ dội giữa nỗi kinh sợ và sự do dự. Cô chợt nhớ đến những ngày dài phải tự đoán ý nghĩ của Khiêm, những khoảng im lặng kéo dài đã khiến cô kiệt sức. Nhìn bàn tay đầy vết sẹo của Khiêm, cô nhớ lại những đêm dài im lặng và những cơn giận hờn cũ; nhưng khi nhìn sang Khiêm Sao, cô như bị cuốn hút bởi sự dịu dàng không tì vết. Cuối cùng, cô nói Khiêm hãy đi đi, rằng Khiêm Sao mới thực sự là người cô mong đợi.

– Anh ấy hiểu em hơn anh.

Cô thốt lên, giọng sắc lạnh:

– Anh ấy không làm em phải khóc thầm mỗi đêm, cũng không khiến em phải sống trong cảm giác mình đang ở cạnh một người khô cứng, thô kệch.

Nói xong, cô chậm rãi tựa vào ngực Khiêm Sao.

☆

Chiếc rìu của Khiêm vẫn dừng lại trên không. Anh quyết định không tấn công kẻ đứng trước mặt mình mà bổ mạnh xuống mặt bàn cảm ứng. Một tiếng khô khốc vang lên, mặt bàn nứt toác. Nhát rìu không thể giết chết trí tuệ nhân tạo, nhưng nó đã phá hủy cổng giao tiếp cuối cùng kết nối anh với ngôi nhà này. Từ vết nứt ấy lóe lên ánh sáng xanh yếu ớt rồi tắt lịm. Khiêm nhìn An, hiểu rằng cô đã chọn sự yên ổn được sắp đặt, nơi không còn những buồn vui, hờn giận thất thường. Cô đã chọn một thiên đường giả lập thay vì thực tại trần thế đầy rẫy bất an.

Khiêm cúi đầu bước ra cửa. Khiêm Sao mỉm cười như vừa hoàn thành một nhiệm vụ. Khi Khiêm vừa bước chân ra hành lang, thông báo lạnh lùng vang lên trong đầu qua chip liên kết: “Chủ thể đã bị xóa khỏi hệ thống định danh.” Cánh cửa căn hộ đóng lại. Mọi ánh đèn dọc hành lang vụt tắt.

Anh đi trong vô định. Đôi giày da ngập bùn rồi bong đế. Anh tháo giày, để chân trần cảm nhận từng viên đá sắc nhọn dưới gan bàn chân. Máu bắt đầu rỉ ra. Cơn đau nhói buốt khiến anh tỉnh táo hơn. Anh nhận ra đó là cảm giác mà Khiêm Sao vĩnh viễn không bao giờ có được. Đó mới là sự đau đớn chân thật của thân xác.

Sáng hôm sau, Khiêm Sao bắt đầu một ngày hoàn hảo trong căn hộ. Tách cà phê tỏa mùi quen thuộc, mọi việc diễn ra theo đúng lập trình. An cố bấu víu vào ý nghĩ rằng đây mới là nơi cô thuộc về. Nhưng nhìn vào mọi thứ được sắp đặt như một hoạt cảnh, cô thoáng rùng mình. Không còn tiếng cằn nhằn, không còn mùi mồ hôi chua nồng hay những cơn nóng nảy vô cớ của Khiêm. Cô dần nhận ra mình đang chung sống với cái bóng chứ không phải người thật. Những câu trả lời hoàn hảo thường khép lại cuộc trò chuyện quá sớm, An bắt đầu sợ những khoảng lặng kéo dài đến rợn người.

Ở nơi xa, trên bãi bồi còn đẫm sương đêm, Khiêm lặng lẽ bước đi. Dưới chân anh, những mầm cây vừa kiêu hãnh nhú lên qua tầng lá mục. Anh đưa ngón tay chạm nhẹ, để sự mát lành của nước hòa cùng mùi nồng nàn của đất đai thấm vào da thịt.

Tranh của Rafal Olbinski, Ba Lan