Về bài thơ “Nhớ Hà Nội” của Mai Văn Phấn

(Dành cho học sinh trung học phổ thông)

Cô giáo Đoàn Thu Huyền

Đăng ngày 27/01/2026 bởi Đoàn Thu Huyền

Đề bài: Viết đoạn văn 200 chữ phân tích đặc sắc nội dung và nghệ thuật trong bài thơ Nhớ Hà Nội của Mai Văn Phấn

Nhớ Hà Nội

(Mai Văn Phấn)

Có một chiều nao Hà Nội

Cất lên từ ngực biển đầy

Cả dấu chân em ngày ấy

Mắc vào tấm lưới anh vây.

Như vừa vang trong lòng tay

Lối cũ động thềm sấu rụng

Tiếng chim treo vào heo may

Trong lá khô rơi còn ấm.

Hồ Gươm tựa ngày biển lặng

Tháp Rùa đứng đó buông neo

Mặt người thành mây soi bóng

Nỗi buồn biêng biếc rong rêu.

Hà Nội ơi! Một cánh diều

Thả bằng sợi dây thương nhớ

Níu nghiêng cả mặt biển chiều

Nước dâng dạt dào sóng vỗ.

(Rút từ tập thơ Gọi xanh, NXB Hội Nhà văn, 1995)

DÀN Ý

1. Mở đoạn

Giới thiệu tác giả Mai Văn Phấn và bài thơ Nhớ Hà Nội.

Khái quát cảm xúc chung: nỗi nhớ da diết, sâu lắng về Hà Nội – một không gian vừa thực vừa mang tính ký ức, tâm tưởng.

2. Thân đoạn

a. Đặc sắc nội dung

Hà Nội hiện lên như miền ký ức thân thương của người xa xứ.

Cảnh vật mang vẻ đẹp trầm lắng, cổ kính, giàu chất thơ: Hồ Gươm, Tháp Rùa, lá khô, heo may…

Nỗi nhớ gắn với con người, tình yêu, kỷ niệm; vừa dịu dàng vừa thấm buồn.

b. Đặc sắc nghệ thuật

Hình ảnh thơ giàu tính gợi, nhiều liên tưởng độc đáo.

Sử dụng hiệu quả các biện pháp tu từ: ẩn dụ, nhân hóa, so sánh.

Ngôn ngữ tinh tế, nhạc điệu nhẹ nhàng; nhịp thơ chậm, sâu lắng.

3. Kết đoạn

Khẳng định giá trị nội dung và nghệ thuật của bài thơ.

Nêu ý nghĩa: khơi gợi tình yêu Hà Nội, tình yêu quê hương trong lòng người đọc.

Gợi ý phương án 1:

Bài thơ “Nhớ Hà Nội” của Mai Văn Phấn là tiếng lòng tha thiết của người con xa xứ hướng về Thủ đô thân yêu với bao kỷ niệm không thể phai mờ. Hà Nội trong thơ không chỉ là một không gian địa lí mà còn là miền ký ức sâu đậm, nơi lưu giữ những dấu chân, những rung động của tình yêu và tuổi trẻ. Những hình ảnh như “lá khô rơi”, “tiếng chim treo vào heo may”, “lối cũ động thềm sấu rụng” gợi lên vẻ đẹp cổ kính, trầm lắng và rất riêng của Hà Nội; đó là vẻ đẹp bình dị nhưng giàu chiều sâu cảm xúc. Nỗi nhớ Hà Nội hiện lên dịu dàng mà da diết, như một sợi dây vô hình níu giữ tâm hồn con người giữa biển đời rộng lớn. Đặc biệt, hình ảnh Hồ Gươm và Tháp Rùa mang ý nghĩa biểu tượng, vừa quen thuộc vừa thiêng liêng, góp phần làm nổi bật tình cảm gắn bó sâu nặng của tác giả với mảnh đất nghìn năm văn hiến. Qua bài thơ, Hà Nội trở thành điểm tựa tinh thần, nơi trái tim người đi xa luôn hướng về.

Gợi ý phương án 2:

Không chỉ đặc sắc về nội dung, bài thơ “Nhớ Hà Nội” còn gây ấn tượng bởi những nét nghệ thuật tinh tế và giàu sức gợi. Mai Văn Phấn đã xây dựng một thế giới hình ảnh giàu tính liên tưởng, trong đó cảnh vật dường như mang linh hồn và cảm xúc của con người. Các biện pháp tu từ như nhân hoá, ẩn dụ được sử dụng khéo léo; chẳng hạn, “tiếng chim treo vào heo may” hay “Tháp Rùa đứng đó buông neo” khiến cảnh vật trở nên sống động, mềm mại và đầy chất thơ. Ngôn ngữ thơ cô đọng nhưng giàu nhạc điệu, nhịp thơ chậm rãi giúp cảm xúc lan tỏa một cách tự nhiên và sâu lắng. Hình ảnh Hà Nội được soi chiếu qua dòng hồi tưởng, vừa thực vừa mơ, tạo nên vẻ đẹp man mác buồn nhưng rất cuốn hút. Chính sự hòa quyện hài hòa giữa cảm xúc và nghệ thuật đã làm nên sức hấp dẫn riêng của bài thơ, để lại dư âm bền lâu trong lòng người đọc.

Gợi ý phương án 3:

Qua “Nhớ Hà Nội”, Mai Văn Phấn không chỉ bày tỏ nỗi nhớ một vùng đất mà còn gửi gắm tình yêu sâu nặng đối với quê hương, cội nguồn. Hà Nội hiện lên như “một cánh diều thả bằng sợi dây thương nhớ”, hình ảnh ẩn dụ đầy sáng tạo thể hiện sự gắn bó bền chặt giữa con người và ký ức. Dù đi xa đến đâu, tâm hồn người thơ vẫn bị níu giữ bởi những điều rất đỗi bình dị của Hà Nội; từ mặt nước Hồ Gươm yên ả đến sắc rong rêu mang màu thời gian. Nỗi nhớ ấy không ồn ào, dữ dội mà lặng lẽ, thấm sâu; giống như dòng chảy âm thầm nuôi dưỡng cảm xúc con người. Với giọng thơ nhẹ nhàng, sâu lắng cùng hình ảnh giàu chất biểu tượng, bài thơ đã khơi dậy trong lòng người đọc tình yêu tha thiết đối với Hà Nội nói riêng và quê hương đất nước nói chung. Nhớ Hà Nội vì thế không chỉ là nỗi niềm riêng của tác giả mà còn là tiếng lòng chung của những ai từng gắn bó với mảnh đất này.

* Cô Giáo Đoàn Thu Huyền là giáo viên giàu kinh nghiệm bộ môn Văn trường THPT Chu Văn An.

(Nguồn bài và ảnh: vietdoanvan)