Mở khoá điểm cao Ngữ văn 10

Nhóm biên soạn: Trần Thu Trang (Chủ biên), Nguyễn Thị Thu Hường, Phạm Ngô Bảo Thy, Hoàng Hải Yến.

Maivanphan.com: Nhà xuất bản Đại học Sư phạm vừa xuất bản bộ sách “Mở khoá điểm cao Ngữ văn 10”. Theo cô giáo Phạm Ngô Bảo Thy, tác giả biên soạn, đây là bộ sách được xây dựng một cách khoa học, có tính ứng dụng cao, giúp khơi gợi hứng thú học tập, đặc biệt với 100% ngữ liệu mới. Ở phần Đọc hiểu, mỗi khái niệm và đặc điểm của từng thể loại đều được giải thích bằng ví dụ cụ thể. Phần thực hành hướng dẫn chi tiết cách xác định căn cứ trả lời, đồng thời đưa ra những câu trả lời sát yêu cầu, có chiều sâu và đúng trọng tâm. Ở phần Viết, các kỹ năng được hướng dẫn cụ thể, dễ vận dụng. Phần Tiếng Việt trình bày lý thuyết và ví dụ cho từng đơn vị kiến thức, dễ hiểu và thú vị. Hệ thống bài tập cùng hướng dẫn thực hiện cũng được biên soạn sát với yêu cầu học tập.

Trong Chuyên đề 3, “Đọc hiểu văn bản truyện”, nhóm biên soạn đã chọn truyện ngắn “Hy Vọng” của Mai Văn Phấn làm ngữ liệu ra đề. Phần “Thực hiện các yêu cầu” gồm những câu hỏi gợi mở, giàu tính khám phá, giúp học sinh tiếp cận văn bản từ nhiều góc độ, từng bước nhận ra những tầng ý nghĩa và giá trị nghệ thuật của tác phẩm.

Sách hiện đang được bán tại một số hệ thống nhà sách, website của Nhà xuất bản Đại học Sư phạm, FAHASA, Nhà sách Phương Nam, Sách Giáo Dục, Shopee, Lazada, Sách Tiếng Việt...

Các cháu học sinh có thể truy cập các địa chỉ trên để tìm hiểu thông tin và đặt mua sách.

Ghi chú: Trong sách, nhóm biên soạn đã sử dụng nhan đề “Hi Vọng” thay cho “Hy Vọng” trong bản gốc. Tác giả tôn trọng cách viết và quyết định biên tập này.

Đề 3. Đọc văn bản sau:

HI VỌNG

(Trích)

(Mai Văn Phấn)

(Tóm tắt truyện: Hương, một cô gái trẻ yêu rừng và làm việc tại Trung tâm Cứu hộ Linh trưởng ở Vườn quốc gia Cúc Phương, đã chăm sóc một con vượn đen má hung tên Hi Vọng và phát hiện dấu hiệu bọn săn trộm đang nhắm vào một con vượn cái cùng loài. Cùng đồng nghiệp Khang và lực lượng kiểm lâm, Hương kịp thời giải cứu con vượn cái, đặt tên là Bình An, rồi giúp cả hai hồi phục và gắn bó với nhau. Cuối cùng, Hi Vọng và Bình An được thả về rừng, sinh sống tự do và sinh con, trở thành biểu tượng của niềm tin và hi vọng cho công cuộc bảo tồn thiên nhiên.)

Đoạn trích sau nằm ở phần cuối truyện.

Con vượn cái đang dần hồi phục. Hương thường ngồi bên chuồng, tay nắm lấy song sắt và gọi nó bằng cái tên Bình An. Giọng cô nhẹ nhàng và kiên nhẫn. Ban đầu, con vật chỉ im lặng, đôi mắt đầy vẻ lo âu. Nhưng từng chút một, ánh mắt ấy dần bớt hoang mang; và mỗi khi Hương gọi, nó lại quay đầu về phía cô, như đang lắng nghe. Dần dà, nó mon men đến gần Hương và nhón lấy thức ăn từ tay Hương chìa ra. Sự tin cậy lớn dần, đôi khi nó để cho Hương chạm vào tay hoặc gại gại lên đầu nó.

Sau khi hồi phục hoàn toàn, Bình An được thả chung vào lồng với Hi Vọng, chúng nhanh chóng làm thân với nhau. Hi Vọng ra vẻ một chàng trai chững chạc, luôn nhường cho Bình An ăn trước. Hai con cùng vui đùa chuyền trên những cành cây to gài trên song sắt trong lồng, Hi Vọng thường biểu diễn những cú đu mình vắt vẻo hoặc móc chân vào cành cây treo mình lộn ngược xuống. Đùa nghịch chán hai con vượn lại ngồi gãi lưng cho nhau.

Chúng trò chuyện với nhau bằng thứ ngôn ngữ của riêng chúng, líu ríu, lẹc khẹc, đôi lúc cất tiếng hót vang xa, lảnh lót. Thỉnh thoảng từ rừng xa vọng lại tiếng hú đáp lại của vài con vượn khác, chúng dỏng tai lên nghe, áp người vào song sắt, dõi mắt ra xa, đầy vẻ nhớ nhung và thèm khát. Sau vài tháng cùng bác sĩ thú y theo dõi sức khỏe và hành vi của hai con vượn, Hương biết chúng đã sẵn sàng trở về rừng. Cô gắn chip định vị để tiện theo dõi sau tái thả, hoàn tất các bước kiểm tra cuối cùng, rồi chuẩn bị cho hành trình đưa chúng trở lại tự nhiên.

Một sáng đầu thu, xe của Trung tâm dừng bên suối Thanh Vân. Cửa chuồng được mở ra, sau vài phút nhìn ngó thăm dò, Hi Vọng phóng ra trước với động tác dứt khoát. Nó bám lấy thân cây, chuyền cành nhanh nhẹn, bộ lông đen tuyền nổi bật dưới nắng sớm. Bình An theo sau, bước đi cẩn trọng nhưng không hề sợ hãi. Hi Vọng dừng trên cành cao, ánh mắt nâu sẫm như hai hạt hổ phách dõi theo đoàn người. Bất chợt, nó cất lên chuỗi âm thanh vang vọng. Ngay lập tức, con vượn cái cũng ngân lên tiếng hót thánh thót, du dương. Tiếng hót của chúng hòa quyện, lan xa giữa thinh không, khiến cả nhóm lặng đi, xúc động. Hương nhìn theo bóng hai con vượn, nói với Khang giọng nghèn nghẹn: “Chúng đang chào tạm biệt chúng ta đấy.”

Hi Vọng ngoái nhìn lần cuối, rồi vụt qua những tán lá rậm rạp. Bình An nhẹ nhàng đu theo, thân hình nhỏ nhắn nhanh chóng khuất vào rừng xanh.

Những tháng đầu sau khi tái thả, Trung tâm tiếp tục theo dõi tín hiệu định vị và hình ảnh trong khu vực. Hi Vọng và Bình An dần mở rộng phạm vi kiếm ăn, thường xuất hiện ở những khoảnh rừng gần nhau. Qua dữ liệu thu được, nhóm theo dõi nhận thấy cả hai đã thích nghi với môi trường tự nhiên.

Vài năm sau, vào một sáng trong lành, mùi hoa rừng và nhựa cây thoảng qua ô cửa sổ Trung tâm. Hương ngồi trong văn phòng, mắt dừng lại thật lâu ở khoảng sân nắng, rồi quay nhìn vào màn hình giám sát. Hình ảnh từ camera gắn trên tán cây cao truyền về hiện rõ hai con vượn, một con đen tuyền với đám lông má màu hung, con kia có lưng và đùi ánh vàng, vệt đen trên đầu, đang hái quả trên cành cây, ánh mắt chúng lấp lánh trong nắng đầu ngày. Cạnh đó, một con vượn nhỏ đang chập chững chuyền cành. Nó nắm được nhánh cây bên cạnh, đu mình sang.

Thực hiện các yêu cầu:

Câu 1. Xác định đề tài của truyện.

Câu 2. Chỉ ra những biểu hiện cho thấy con vượn cái Bình An dần hồi phục và tin tưởng Hương.

Câu 3. Chi tiết Hi Vọng luôn nhường Bình An ăn trước, cùng vui đùa và gãi lưng cho nhau cho thấy điều gì về thế giới loài vật?

Câu 4. Nêu tác dụng của biện pháp chêm xen trong câu văn: “Hình ảnh từ camera gắn trên tán cây cao truyền về hiện rõ hai con vượn, một con đen tuyền với đám lông má màu hung, con kia có lưng và đùi ánh vàng, vệt đen trên đầu, đang hái quả trên cành cây, ánh mắt chúng lấp lánh trong nắng đầu ngày. Cạnh đó, một con vượn nhỏ đang chập chững chuyền cành. Nó nắm được nhánh cây bên cạnh, đu mình sang.”

Câu 5. Từ hành trình cứu hộ và tái thả hai con vượn, anh/chị suy nghĩ như thế nào về trách nhiệm của con người đối với thiên nhiên và động vật hoang dã? (Trả lời khoảng 5 – 7 dòng).

Câu 6. Hai ngữ liệu sau có sự tương đồng nào về ý nghĩa?

Ngữ liệu 1:

Con vượn cái đang dần hồi phục. Hương thường ngồi bên chuồng, tay nắm lấy song sắt và gọi nó bằng cái tên Bình An. Giọng cô nhẹ nhàng và kiên nhẫn. Ban đầu, con vật chỉ im lặng, đôi mắt đầy vẻ lo âu. Nhưng từng chút một, ánh mắt ấy dần bớt hoang mang; và mỗi khi Hương gọi, nó lại quay đầu về phía cô, như đang lắng nghe. Dần dà, nó mon men đến gần Hương và nhón lấy thức ăn từ tay Hương chìa ra. Sự tin cậy lớn dần, đôi khi nó để cho Hương chạm vào tay hoặc gại gại lên đầu nó.

(Mai Văn Phấn, Hi Vọng)

Ngữ liệu 2:

Nhẫn vừa giong nó đi, vừa mắng sa sả. Anh mắng không còn tiếc lời, mắng với tất cả sự tức giận và cả bầu nhiệt tình của mình. Con Ba Bớp vẫn cứ cung cúc đi, không dám nói năng nửa tiếng. Nhưng Bỗng “khục”. Đi qua con suối cạn, nó vấp phải một tảng đá to, cả hai chân trước nó quy xuống. Nhẫn đang hùng hổ nói vội im bặt, anh cuống quýt quỳ cả hai đầu gối xuống đống sỏi đá, ghé vai vào bụng con Ba Bớp để đỡ nó dậy.

– Giới ơi, mắt với mũi! Mày đi với đứng thế hả? Giời ơi là giời!

Nhẫn rên như chính mình vừa ngã một cái chết điếng. Con Ba Bớp đã đứng dậy được rồi, nhưng vẫn còn đau. Hình như nó bị trẹo một chân rồi thì phải. Cái chân phải của nó cứ giật giật rồi cào cào xuống đất. Nó bước đi tập tễnh. Ruột gan Nhẫn như xát muối. Anh vội "họ" nó lại rồi ngồi thụp xuống nắn bóp cái chân đau cho nó. Anh đã quên tất cả mọi tội lỗi của nó rồi. Cơn tức giận của anh đã bay biến đi đâu mất hết. Anh chỉ còn thấy thương nó vô hạn, tội nghiệp cho nó, mới được bữa no, lại ngã một cái đau quá. Thế này thì, "của thiên lại trả địa", nó lại gầy sút đi cho mà xem.

– Khổ chưa con! Ai bảo quẩng mỡ chạy đi cho nó khổ thế này? Có đau lắm không?

Hai bàn tay anh xoa xoa, nắn nắn mãi đã phát nóng rực lên. Con Ba Bớp cứ đứng lim dim cặp mắt rồi bỗng "ò" lên một tiếng. Và bước đi thủng thẳng. Nó cảm động trước thái độ của chủ nó đấy. Nó ve vẫy cái đuôi. Chân nó còn đau, nhưng hình nó cố đi mạnh bạo, khỏe khoắn.

(Hồ Phương, Cỏ non, theo https://chandungkesi.com/co-non-truyen-ngan-ho-phuong-ide12.html, ngày 07/11/2023)

HƯỚNG DẪN TRẢ LỜI

Câu 1.

 Đọc khái quát văn bản, xác định phạm vi hiện thực mà tác phẩm phản ánh.

☆ Câu trả lời:

Đề tài của truyện là công tác cứu hộ, bảo tồn động vật hoang dã.

Câu 2.

Tìm các chi tiết miêu tả sự thay đổi trong hành vi, tâm trạng của nhân vật (con vượn cái Bình An).

☆ Câu trả lời:

Những biểu hiện cho thấy Bình An dần hồi phục và tin tưởng Hương là:

– Đôi mắt dần bớt vẻ hoang mang, lo âu.

– Mỗi khi Hương gọi, nó quay đầu về phía cô như đang lắng nghe.

– Nó mon men đến gần Hương.

– Nó nhón lấy thức ăn từ tay Hương.

– Nó để Hương chạm vào tay.

– Đôi khi còn gại gại đầu vào Hương, thể hiện sự gần gũi và tin cậy.

Câu 3.

Phân tích ý nghĩa của chi tiết tiêu biểu trong việc thể hiện chủ đề.

☆ Câu trả lời:

– Chi tiết Hi Vọng nhường Bình An ăn trước, cùng vui đùa và gãi lưng cho nhau cho thấy thế giới loài vật cũng có tình cảm gắn bó, sự quan tâm, yêu thương và bản năng đồng loại sâu sắc.

– Qua đó, tác giả khẳng định muôn loài đều có đời sống tình cảm riêng, cần được con người trân trọng và bảo vệ.

Câu 4.

Xác định biện pháp tu từ và phân tích giá trị biểu đạt về nội dung, nghệ thuật.

☆ Câu trả lời:

– Biện pháp chêm xen (phần nằm giữa các dấu phẩy): “một con đen tuyền với đám lông má màu hung, con kia có lưng và đùi ánh vàng, vệt đen trên đầu, đang hái quả trên cành cây”.

– Tác dụng:

– Bổ sung thông tin cụ thể về đặc điểm nhận diện của hai con vượn.

– Làm cho hình ảnh hiện lên rõ nét, sinh động, chân thực.

– Nhấn mạnh sự hồi sinh, phát triển của cá thể vượn sau khi được cứu hộ và trở về tự nhiên.

Câu 5.

Khái quát hành trình cứu hộ và tái thả hai con vượn. Rút ra trách nhiệm của con người đối với thiên nhiên và động vật hoang dã.

☆ Câu trả lời:

Hành trình cứu hộ và tái thả hai con vượn cho thấy sự kiên trì, tận tâm của Hương và các cán bộ Trung tâm: từ giải cứu Bình An khỏi tay thợ săn, chăm sóc chữa trị, giúp Bình An hồi phục, tạo điều kiện để Bình An và Hi Vọng gắn bó, rồi theo dõi sức khoẻ và đưa chúng trở về rừng. Hành trình ấy cho thấy con người có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ sự sống tự nhiên. Mỗi người cần có ý thức giữ gìn môi trường sống của muôn loài, không săn bắt, không buôn bán động vật hoang dã. Đồng thời, cần tích cực tham gia và ủng hộ các hoạt động bảo tồn thiên nhiên. Bảo vệ động vật hoang dã chính là góp phần giữ gìn sự cân bằng sinh thái và tương lai của Trái Đất.  

Câu 6.

So sánh hai ngữ liệu, tìm điểm gặp gỡ về nội dung và tư tưởng.  

☆ Câu trả lời:

– Hai ngữ liệu đều ca ngợi tình yêu thương, sự gắn bó và lòng nhân ái giữa con người với động vật.  

   + Trong tác phẩm Hi vọng (Mai Văn Phấn), Hương kiên nhẫn chăm sóc, yêu thương nên Bình An dần hồi phục và đặt niềm tin vào con người.  

   + Trong tác phẩm Cỏ non (Hồ Phương), Nhẫn tuy từng giận dữ nhưng khi Ba Bớp bị đau lại lập tức lo lắng, chăm sóc và hết lòng yêu thương.

– Cả hai văn bản đều khẳng định tình yêu thương chân thành có sức mạnh xoa dịu tổn thương, tạo nên sự kết giữa con người với muôn loài, đồng thời gửi gắm thông điệp về trách nhiệm bảo vệ và đối xử nhân văn với động vật.