Đọc hiểu “Mười nén nhang ở ngã ba Đồng Lộc” của Mai Văn Phấn

(Bài dành cho học sinh phổ thông)

Câu hỏi:

Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu:

Mười nén nhang ở ngã ba Đồng Lộc

Tháng ngày gương lược về đâu

Chân trời để xõa một màu cỏ non

Các cô nằm lại trên cồn

Những chùm bồ kết khô giòn trong cây

Khăn thêu những dấu tay gày

Thành mây Đồng Lộc bay bay trắng trời

Người ơi, tôi lại gặp người

Hơi bom vẫn thổi rụng rời cát khô

Nhang này quặn nỗi đau xưa

Tôi nay tôi của cơn mưa về nguồn.

(Mai Văn Phấn)

* Chú thích: “Mười nén nhang ở ngã ba Đồng Lộc” của Mai Văn Phấn. Bài thơ được giải nhì (không có giải nhất) trong cuộc thi thơ tuần báo Văn nghệ năm 1995 của Hội Nhà văn Việt Nam và được in trong tập thơ “Cầu nguyện ban mai”, NXB Hải Phòng, 1997.

Câu 1

Chỉ ra dấu hiệu hình thức để xác định thể thơ của văn bản trên.

Phương pháp giải

- Đọc kĩ văn bản.

- Vận dụng kiến thức đã học về các thể thơ.

- Căn cứ vào các đặc điểm hình thức: số chữ mỗi dòng, cách gieo vần, ngắt nhịp, thi luật,...

Lời giải chi tiết

Các dòng thơ sáu chữ và tám chữ đan xen, xuyên suốt cả bài thơ là dấu hiệu hình thức để xác định thể thơ lục bát.

Giải thích: Thơ lục bát là thể thơ truyền thống của Việt Nam, gồm các cặp câu (khổ thơ) có cấu trúc một câu 6 chữ (câu lục) tiếp nối bằng một câu 8 chữ (câu bát). Thể loại này nổi bật nhờ cách gieo vần, nhịp điệu uyển chuyển và linh hoạt, thường được dùng trong ca dao, truyện thơ và thơ trữ tình.

Câu 2

Liệt kê các từ ngữ, hình ảnh nói về sự hy sinh của các cô gái ở Ngã ba Đồng Lộc trong 6 câu thơ đầu.

Phương pháp giải

- Đọc kĩ văn bản.

- Chỉ ra các từ ngữ, hình ảnh nói về sự hy sinh của các cô gái ở Ngã ba Đồng Lộc.

Lời giải chi tiết

Những từ ngữ, hình ảnh thơ được sử dụng để nói về sự hy sinh của các cô gái ở Ngã ba Đồng Lộc trong 6 câu thơ đầu: gương lược về đâu, nằm lại trên cồn, dấu tay gày.

Câu 3

Phân tích tác dụng của biện pháp tu từ hoán dụ trong hai câu thơ sau:

Tháng ngày gương lược về đâu

Chân trời để xõa một màu cỏ non

Phương pháp giải

- Chỉ ra biện pháp tu từ hoán dụ.

- Nêu hiệu quả nghệ thuật.

Lời giải chi tiết

- Biện pháp tu từ hoán dụ: Gương lược.

- Tác dụng:

+ Giúp cho lời thơ trở nên sinh động, hấp dẫn, gợi hình và gợi cảm.

+ Hai vật bất ly thân luôn bên người để làm đẹp cho các cô gái thanh niên xung phong. Gương lược là hoán dụ chỉ sự hồn nhiên trong sáng, cái chết đẹp của các cô gái thanh niên xung phong. Họ chết để sự sống được hồi sinh.

+ Qua đó thể hiện tình cảm trân trọng, ngợi ca của tác giả đối với các nữ thanh niên xung phong ở Ngã ba Đồng Lộc.

Câu 4

Nêu sự vận động cảm xúc của chủ thể trữ tình trong văn bản.

Phương pháp giải

- Đọc kĩ văn bản.

- Chỉ ra sự vận động cảm xúc của chủ thể trữ tình thông qua ngôn từ chỉ cảm xúc,...

Lời giải chi tiết

Sự vận động cảm xúc của chủ thể trữ tình trong văn bản:

- Nỗi xót thương, đau đớn khi nghĩ về những hy sinh lớn lao của các cô trước đây.

- Lòng biết ơn, nhớ thương da diết và thấu hiểu tận cùng dành cho các cô của tác giả ở hiện tại.

Câu 5

Từ tâm trạng của nhân vật trữ tình tôi khi đến thăm Ngã ba Đồng Lộc, anh/chị hãy bày tỏ suy nghĩ về cách ứng xử của thế hệ trẻ ngày nay đối với quá khứ (trình bày khoảng 5-7 dòng).

Phương pháp giải

- Liên hệ nội dung văn bản.

- Rút ra bài học ý nghĩa.

Lời giải chi tiết

- Khái quát lại tâm trạng của nhân vật trữ tình tôi khi đến thăm Ngã ba Đồng Lộc: Xúc động sâu sắc, lòng tiếc thương vô hạn, nỗi đau đáu về sự sinh, pha lẫn tự hào và trách nhiệm gìn giữ hòa bình, xây dựng đất nước.

+ Cần trân trọng quá khứ, không quay lưng lại quá khứ, cần biết ơn những thế hệ cha anh đã anh dũng hi sinh vì nền độc lập tự do cho dân tộc; biết ơn và tôn trọng những bà mẹ Việt Nam anh hùng.

+ Ra sức học tập, rèn luyện, xây dựng và bảo vệ đất nước xứng đáng với thế hệ cha anh đi trước.

Đoạn văn tham khảo:

Tâm trạng xúc động, tự hào cùng sự tiếc thương vô hạn của nhân vật trữ tình khi đến thăm Ngã ba Đồng Lộc là lời nhắc nhở sâu sắc về cách ứng xử của thế hệ trẻ ngày nay đối với quá khứ lịch sử. Trước hết, tuổi trẻ cần biết trân trọng, ghi nhớ và tri ân những cống hiến, hi sinh vô giá của thế hệ cha anh đi trước để giành lấy độc lập, tự do cho Tổ quốc. Bên cạnh đó, chúng ta không được sống thờ ơ hay lãng quên lịch sử, mà phải biến lòng biết ơn thành hành động thiết thực thông qua việc ra sức học tập, rèn luyện và cống hiến sức trẻ. Việc tiếp nối truyền thống dựng nước và giữ nước ấy chính là trách nhiệm, là thước đo đạo đức để mỗi bạn trẻ sống có lý tưởng, xứng đáng với những thành quả mà quá khứ trao lại.

(Nguồn: loigiaihay.com)

“Ngã ba Đồng Lộc” – Tranh sơn mài của Trần Từ Thành