Khoảng trống

 

Mai Văn Phấn

 

Căn phòng phía sau nhà tang lễ có ô cửa sổ nhỏ. Bên ngoài chỉ nhìn thấy bức tường của ngôi nhà bên cạnh. Khoảng cách gần đến nỗi Hân hầu như không nhìn thấy bầu trời. Ban ngày, ánh sáng lọt vào, rải trên nền nhà. Đêm đến, căn phòng chỉ còn ánh đèn vàng trên trần cùng mùi sáp, mùi phấn và thuốc sát trùng. Hân ngồi trước chiếc bàn inox. Tử thi nằm trên bàn là bà Tâm, tám mươi hai tuổi. Bà được đưa đến đây từ chiều. Người nhà ân cần dặn Hân: “Cô giúp để bà trông giống như lúc còn sống.”

Hân chọn màu be nhạt, lấy cây cọ nhỏ chấm một chút lên mu bàn tay rồi nhìn lại gương mặt bà cụ. Hai gò má đã lõm xuống, làn da tái, những nếp nhăn xếp chồng nơi khóe mắt. Hân dặm phấn lên vùng da sạm, sửa lại đôi môi, chải nhẹ hàng lông mày. Tám năm làm nghề đã giúp Hân giữ một nguyên tắc, không biến người đã khuất thành một người khác.

Kim đồng hồ treo tường nhích dần về số ba. Hân đặt cây cọ xuống, tựa lưng vào ghế, cố nhắm mắt, định nghỉ một lát rồi thiếp đi. Khi choàng tỉnh, cô thấy ở góc phòng, cạnh chiếc tủ đựng dụng cụ, ánh đèn trần vẫn sáng nhưng chiếc tủ lại không hề đổ bóng xuống sàn. Ở đó chỉ có một khoảng sáng nhạt, không rõ hình dạng, như thể ánh sáng không thể chạm tới nơi ấy. Hân nhìn chiếc tủ rồi nhìn xuống nền nhà. “Bà Tâm phải không?” Hân khẽ hỏi. Không có tiếng trả lời. Cô nhìn khoảng trống, rồi nói: “Nếu là bà xin cứ nghỉ đi. Cháu còn việc phải làm.” Khoảng trống không động đậy. Hân lại nhắm mắt. Ánh ban mai đã len qua khe cửa. Cây cọ vẫn nằm nghiêng trên chiếc khay kim loại. Gương mặt bà Tâm mới hoàn thiện một bên má, bên kia vẫn nhợt nhạt. Hân nhìn về góc phòng. Bóng của chiếc tủ giờ đã đổ rõ trên nền nhà. Cô đứng dậy, bước tới, đưa bàn tay ra trước vùng bóng rồi rút lại. Đêm qua, tại đây, cô không thấy bóng. Trước khi rời phòng, Hân quay lại nhìn bà Tâm. Một nếp nhăn nhỏ bên khóe môi vẫn còn nguyên. Cô nhớ mình đã định xóa nó đi, nhưng cuối cùng lại thôi.

Những đêm sau, khoảng trống ấy trở lại. Nó không theo một quy luật nào. Có khi xuất hiện liền hai đêm rồi biến mất cả tuần. Hân vẫn ngồi bên những gương mặt tử thi, dặm phấn, kẻ mày, khâu lại những vết rách trên da. Mỗi lần trở lại, khoảng trống vẫn đứng ở góc phòng, như một vị khách còn ngập ngừng trước ngưỡng cửa.

Sau mỗi lúc chợp mắt, Hân lại nhận ra căn phòng dường như có chút xô lệch. Cây kéo trên khay kim loại bị lệch sang bên. Lọ phấn hồng nhạt xoay ngược nhãn ra ngoài. Tấm khăn phủ gạc bị kéo khỏi góc bàn.

Trong cơn mộng mị, Hân bước về phía góc phòng. Khoảng trống vẫn lơ lửng gần kệ đựng chỉ khâu. Cô nhẹ nhàng hỏi:

“Anh tìm gì ở đây?”

Khoảng trống như lay động, tựa một cái gật đầu kín đáo của người đang lắng nghe. Hân nhìn lâu vào vùng không khí ấy.

“Tôi không phiền nếu anh cứ đứng đó, nhưng đừng tự ý động vào đồ của tôi.”

Khoảng trống đứng yên. Hân ngồi xuống. Lúc sau, cô mới hỏi:

“Anh muốn nói gì không?”

Khoảng trống chỉ khẽ chao, không phát ra âm thanh nào. Cô bật cười. Khoảng trống như cũng rung nhè nhẹ.

Khi nắng sớm hắt đến chân bàn, Hân đã dặm xong những nét cọ cuối cùng trên gương mặt người chết. Hai gò má ánh lên sắc hồng tự nhiên, đôi mắt khép hờ như vừa ngủ. Nhưng khi đặt cây cọ xuống, tay cô bỗng ngập ngừng.

Trở về căn phòng nhỏ khi ánh đèn đường vừa rọi qua ô cửa, Hân đứng lặng nhìn ra con phố. Suốt tám năm, cô đã quen với việc trả lại cho người chết gương mặt mà người thân của họ hằng ghi nhớ. Có hôm đứng trước gương, cô bỗng thấy hình ảnh phản chiếu kia xa lạ đến mức chính cô cũng không còn nhận ra mình nữa.

 

☆

 

Hân tỉnh dậy trong căn bếp của gia đình cô ngày trước. Vết xước dài ngoằn ngoèo trên mặt bàn gỗ thông ẩm ướt. Một tờ giấy đang cháy dở. Ngón tay Hân vẫn siết chặt chiếc bật lửa đã nóng rát. Mùi giấy cháy khét lẹt. Kỷ niệm cũ bỗng trở lại.

Khoảng trống xuất hiện ngay bên cạnh bàn gỗ. Nó ghé sát vào ngọn lửa, như muốn hút lấy từng dải khói xám đang bốc lên. Hân chua chát:

“Cái này không phải của anh.”

Khoảng trống im lặng. Tàn tro bay lên, chững lại giữa không trung rồi rơi xuống mặt bàn. Hân cúi nhìn một mẩu giấy nhỏ còn nguyên mép cháy. Cô run rẩy nhặt lên:

“Anh biết tôi đã viết gì sao?”

Khoảng trống vẫn im lặng. Cô hỏi tiếp:

“Anh đã ở đó à? Ngày mẹ tôi mất?”

Khoảng trống lùi lại. Hân nhìn mẩu giấy, ngón tay lần chậm theo vài nét chữ còn sót lại. Ngày ấy, cô đã viết một lá thư cho mẹ sau đám tang. Cô viết suốt đêm, những lời xin lỗi, lời trách móc, cả những điều cô không dám thừa nhận. Cuối cùng, cô đốt hết. Nhưng cô không còn nhớ mình đã viết gì ở dòng cuối cùng. Hân bỗng hỏi:

“Anh biết những điều tôi đã quên sao?”

Khoảng trống hơi nghiêng sang bên. Hân lặng đi rồi thì thầm:

“Nếu anh biết thì đừng nói thay mẹ tôi.”

Khoảng trống khẽ cúi xuống. Bừng tỉnh, Hân thở gấp. Căn phòng làm việc vẫn chìm trong bóng lờ mờ trước giờ mở cửa. Cô đưa bàn tay lên sát mũi, mùi tro giấy trong mơ như vẫn phảng phất. Hân mở ngăn kéo, lấy cuốn sổ cũ ra. Cô tìm rất lâu rồi dừng lại ở trang gần cuối. Trang giấy cháy dở, nhưng giữa những dòng chữ đã nhòe, cô vẫn đọc được câu mình từng viết: “Con sợ một ngày nào đó mẹ sẽ không còn nhớ con.”

Nhà tang lễ vắng khách giữa buổi tan tầm. Hân ngồi hàng giờ chỉnh lại từng chiếc kẹp kim loại, lau từng khay sáp tạo hình. Bà Nga, người phụ việc, dọn dẹp ở góc phòng, miệng khe khẽ ngân nga một điệu hát ru không rõ lời. Đó là thói quen từ ngày bà còn bồng cháu ngoại. Nay đứa nhỏ đã theo bố mẹ vào Nam, cả năm mới về một lần. Thi thoảng bà lại ngoái nhìn Hân:

“Giai đoạn này không có ca nào gấp đâu cháu. Sao cứ đứng xếp đi xếp lại đống dụng cụ thế?”

“Cháu tập thói quen mới thôi bác.”

Bà Nga nhìn Hân rồi thở dài:

“Mắt cháu dạo này thâm quầng. Đừng ôm đồm nhiều quá. Nghề này mà cứ mang chuyện người ta về nhà thì ngủ sao được.”

Sau buổi làm việc muộn, trời mưa lâm râm. Bà Nga ngồi ở góc ghế băng ngoài hiên, tỉ mẩn bóc từng bẹ ngô luộc còn nghi ngút khói. Bà bao giờ cũng luộc dư vài bắp, bụng bảo dạ là “phòng khi con cháu ghé bất chợt”, dù Hân biết căn nhà của bà giờ chỉ còn mỗi mình bà. Bà bẻ đôi bắp ngô, đưa cho Hân:

“Ăn đi cháu. Ngô ngọt lắm. Cứ ngửi mùi hóa chất với sáp cả ngày đắng hết cả họng.”

Hân nhận lấy khúc ngô nóng hổi, mắt không rời khay dụng cụ:

“Bác Nga này, có bao giờ bác thấy người nằm xuống vẫn còn điều gì muốn nói không?”

Bà Nga ngừng tay:

“Nhiều chứ cháu. Làm nghề này lâu rồi, bác mới hiểu. Người ta cứ nghĩ chết là hết. Nhưng thân xác nằm xuống thì dễ, còn những điều dang dở trong lòng họ mới là thứ khó buông bỏ.”

Bà quay sang nhìn Hân:

“Mình chỉ đưa họ một đoạn đường thôi, cháu à.”

Hân cúi xuống, lặng lẽ tách những hạt ngô còn bám trên lõi.

Tối hôm đó, Hân lại mơ thấy hành lang dài, ánh đèn trắng, chiếc ghế nhựa và cánh cửa phòng cấp cứu khép hờ. Cô đứng ở đầu hành lang, không bước vào. Phía sau cánh cửa có tiếng mẹ gọi rất nhỏ “Hân này... con đừng...” Rồi âm thanh ngắt quãng.

Một hồi còi xe cấp cứu vang ngoài sân. Hân đưa hai tay lên bịt tai. Ở cuối hành lang, khoảng trống vẫn đứng im, xa đến mức cô không còn phân biệt được đó là một vùng tối hay chỉ là một khoảng ký ức chưa kịp khép lại. Tiếng còi kéo dài rồi nhỏ dần. Sau cánh cửa khép hờ, tiếng mẹ thở gấp lẫn với bước chân hối hả của các thầy thuốc. Hân đứng bất động. Mỗi lần nhớ lại, cô vẫn hình dung mẹ đang dịu dàng gọi mình. Nhưng vào giờ phút cuối cùng, mẹ cô đã kiệt sức. Bà đau đớn, có lúc cáu gắt.

Từ đêm ấy, mỗi khi Hân nói với người chết, khoảng trống thường xuất hiện. Khi cô im lặng, nó biến mất. Có hôm cô vừa đặt cây cọ xuống đã thấy chiếc khăn được gấp lại ngay ngắn. Cả chiếc ghế góc phòng bị kéo ra khỏi tường. Hân không còn hỏi ai đã làm, cô cứ để nguyên chiếc ghế như thế.

Một lần thấy khoảng trống chập chờn gần cửa lúc sẩm tối, cô hỏi:

“Anh nhớ người chết, hay chỉ nhớ những điều họ bỏ lại?”

Sự im lặng bao trùm không gian, vệt bóng chỉ khẽ lay động. Hân hỏi:

“Vậy anh nhớ điều gì?”

Nó không nói. Hân nhìn chiếc bàn inox, hỏi:

“Có phải anh nhớ những lời người sống nói với người chết không?”

Khoảng trống như tiến lại gần cô hơn. Hân nhìn nó rồi bảo:

“Anh đừng giữ lại những gì tôi muốn quên.”

Nói xong, Hân đứng lặng. Khoảng trống lùi lại. Khi ánh sáng đầu ngày lọt qua ô cửa, Hân giật mình tỉnh giấc, nghe thấy tiếng cây cọ rơi xuống nền gạch. Cô nhìn chiếc ghế ở góc phòng đang quay về phía cô. Trên mặt ghế hiện lên một vệt bụi, như thể có ai đó vừa đặt tay xuống.

Hân ngồi dậy, hỏi nhỏ:

“Anh à?”

Chỉ còn tiếng đồng hồ treo tường tích tắc trong không gian tĩnh mịch. Cô bước tới, đặt bàn tay lên mặt ghế. Vệt bụi lập tức tan đi.

Ca tiếp nhận kế tiếp là một trường hợp phục dựng nặng. Người đàn ông trung niên gặp tai nạn giao thông, vùng thái dương và quai hàm bị biến dạng nghiêm trọng. Hân phải dùng sáp tạo hình và cọ chuyên dụng để tái thiết lại khung xương mặt. Căn phòng lặng ngắt, chỉ có tiếng dao tỉa sáp.

Theo thói quen, Hân vừa thao tác vừa thì thào với tử thi: “Chú chịu khó đợi cháu chút nhé!” Cô tập trung đến mức ngón tay tê dại, rồi hoàn thành công việc khi ánh đèn đầu tiên ngoài phố bắt đầu bật lên.

Trôi vào mộng mị ngay tại gian phòng làm việc, cô thấy trên mặt bàn không phải là một thi thể, mà là những dụng cụ của cô được xếp ngay ngắn, đúng theo thứ tự cô đã nói lúc chiều. Hân đứng lại. Khoảng trống vẫn đứng bên chiếc tủ.

“Sao anh biết được? Tôi đâu có ngủ.”

Đáp lại cô chỉ là một nhịp rung rất nhẹ của dải bóng mờ. Một lúc lâu sau, một âm thanh rất nhỏ vang lên:

“Hân.”

Tiếng gọi khẽ đến mức Hân thấy quen thuộc, như thể khoảng trống đã từng gọi tên cô từ rất lâu. Cô hốt hoảng:

“Anh nói được sao?”

Nó nhả từng từ đứt quãng:

“Nghe... Nghe...”

Âm thanh trầm, mơ hồ như vọng lên từ dưới mặt nước. Cô hỏi:

“Anh nghe những gì tôi nói sao?”

Khoảng trống hơi cúi xuống. Hân tiến lại gần:

“Anh tên gì?”

Một khoảng im lặng kéo dài. Rồi âm thanh rất khẽ vọng ra:

“Khoảng trống.”

Hân khẽ nhắc lại:

“Khoảng trống?”

Dải bóng mờ khẽ chao đi, nhẹ như một làn khói rồi chìm vào sự tĩnh mịch. Hân không hỏi thêm, chỉ nhìn vùng bóng ấy và dặn dò:

“Khi tôi thức, anh cứ đứng ở đó thôi. Đừng tự ý chạm vào đồ của tôi.”

Khoảng trống lặng im. Hân không nói thêm, chỉ chậm rãi ngồi xuống ghế. Lần này, cái bóng ấy khẽ gập xuống như một sự chấp nhận kín đáo.

Giấc mơ hôm sau đưa cô về lại căn bếp cũ. Mẹ Hân ngồi bên cửa sổ, bà trẻ hơn trong ký ức của cô, mái tóc đen điểm bạc. “Mẹ ơi!” Hân gọi to. Mẹ cô mỉm cười hỏi: “Con về rồi à?” Hân bật khóc. Cô muốn chạy đến ôm mẹ nhưng hai bàn chân cứ ríu vào nhau. Căn bếp quá sạch. Ánh sáng tỏa đều. Không còn tiếng đồng hồ, tiếng nước hay tiếng xe ngoài đường vọng vào. Mẹ cô vẫn tươi cười giục “Con ngồi đi.” Nhưng Hân không ngồi.

Cô nhìn ra cửa thấy khoảng trống ở đó. Lần này nó không mang hình dạng, chỉ bất động như một vùng tối nhạt nhòa. Hân quay sang mẹ:

“Mẹ à, ngày cuối cùng mẹ định nói gì với con?”

Mẹ cô im lặng. Hân chờ. Bà bảo:

“Con đừng cố quá.”

Hân nhắm mắt. Cô đã nghe câu ấy ở đâu đó, hay chỉ muốn nghe nó? Nhưng rồi cô mở mắt:

“Không! Không phải như thế.”

Nụ cười trên gương mặt bà không thay đổi. Bà hỏi:

“Con muốn nghe điều gì?”

Hân im lặng, rồi quay sang khoảng trống:

“Anh đã làm gì với ký ức của tôi?”

Khoảng trống lặng đi. Hân nhìn mẹ, nghẹn ngào:

“Ngày cuối cùng mẹ đâu có nói trọn câu.”

Nụ cười trên khuôn mặt mẹ không rõ nét. Hân vội thốt lên:

“Con không cần mẹ tha thứ. Con cũng chẳng cần nghe mẹ nói rằng mẹ chưa bao giờ giận con.”

Môi mẹ lập bập, giọng khàn đi trước khi gọi “Hân... đừng…” Câu nói không trọn vẹn.

Hân bước tới nhưng bóng mẹ cô đã nhòa đi. Khoảng trống đứng ở cửa. Hân bảo:

“Đưa tôi về. Đừng giữ tôi ở đây.”

Khoảng trống lùi lại, căn bếp tan dần. Hân đưa tay về phía mẹ gọi lần nữa. Rồi Hân tỉnh dậy, ngồi trên giường đến sáng.

 

☆

 

Một phụ nữ trẻ đưa mẹ đến nhà tang lễ. Bà cụ vừa qua đời sau nhiều tháng chống chọi với bệnh tật. Người con gái mang theo một tấm ảnh. Trong ảnh, hai mẹ con đứng dưới gốc một cây bằng lăng. Cô gái nói muốn mẹ mình trông như trong ảnh.

Hân nhìn tấm ảnh. Nhưng khi bắt tay vào việc, cô vẫn giữ những nếp nhăn, một vết sạm nhỏ bên má và đôi môi hơi lệch. Khi người con gái bước vào, cô nhìn mẹ rất lâu rồi thốt lên:

“Mẹ... trông giống mẹ quá.”

Sau khi mọi người ra về, Hân vẫn ngồi lại. Gương mặt bà cụ dưới ánh đèn vàng nhạt, vết sạm vẫn còn đó. Cô đặt cây cọ xuống, không sửa thêm nữa.

Khoảng trống xuất hiện ở góc phòng. Hân quay sang:

“Anh lại đưa tôi trở về những giấc mơ ấy.”

Khoảng trống đứng yên ở góc phòng. Hân nhìn sâu vào vùng không khí mờ nhòe đang dao động. Cô định nói thêm điều gì đó, nhưng lại thôi.

Những ngày sau đó, khoảng trống xuất hiện thưa dần. Một đêm, Hân đang ngồi bên thi thể một người đàn ông vừa qua đời. Người nhà đã về hết. Khi cô cúi xuống chỉnh lại sống mũi cho người chết, bỗng có tiếng gọi mơ hồ phía sau:

“Hân.”

Cô quay lại. Khoảng trống đứng đó, hình dáng mờ hơn trước rất nhiều. Hân đặt cây cọ xuống:

“Anh khác quá.”

Khoảng trống khẽ rung lên. Một lúc lâu sau, nó mới phát ra âm thanh:

“Có thể tôi sắp phải ra đi.”

Hân đứng lặng:

“Vì tôi sao?”

Không có câu trả lời. Cô hỏi tiếp:

“Hay vì anh đã đưa tôi đi quá xa trong những giấc mơ?”

Khoảng trống vẫn im lặng. Cô nhìn nó rất lâu rồi hỏi:

“Anh muốn gì?”

Khối không khí trước mặt như chậm lại. Lần đầu tiên, nó chủ động cất tiếng:

“Em đang làm gì vậy?”

Hân cúi xuống, cầm cây cọ lên:

“Vẽ khuôn mặt cho anh.”

Cô bước đến gần. Không có làn da để phấn bám vào, không có đường nét nào để chỉnh sửa. Trước mặt cô chỉ là một khoảng không đang lay động. Nhưng bàn tay cô vẫn chuyển động. Cô không cố tạo ra mắt, mũi hay miệng. Cây cọ chỉ khẽ lướt qua những vùng mơ hồ, dịu dàng như đang vuốt lại mái tóc cho một người đang ngủ.

Hân thì thầm:

“Anh không cần có khuôn mặt đâu.”

Khoảng trống run lên. Hân mỉm cười:

“Đừng cảm ơn tôi. Cứ ở lại đây đi.”

Nó không đáp. Rồi hình dáng ấy nhạt dần, giống như hơi nước trên mặt kính khi trời bắt đầu hửng sáng. Hân đứng yên, không dám cử động. Cô sợ rằng chỉ một hơi thở cũng đủ làm tan biến lớp sương mỏng cuối cùng còn sót lại. Ánh sáng ngoài cửa sổ dần lan vào căn phòng, chạm đến góc tủ nơi khoảng trống vừa đứng. Hân đưa hai bàn tay lên, khum lại như muốn giữ lấy một thứ đang trôi khỏi mình. Lần đầu tiên sau nhiều tháng, cô cảm thấy căn phòng im lặng theo một cách khác.

Suốt cả tuần liền, khoảng trống không còn xuất hiện trong những giấc mơ của Hân. Những dụng cụ, đồ đạc trong phòng cũng không còn tự dịch chuyển. Nhưng mỗi sáng thức dậy, Hân vẫn có cảm giác như vừa có ai đó rời khỏi phòng mà chưa kịp khép cửa.

Lúc trời đã tối sẫm, nhà tang lễ tiếp nhận thi thể một chàng trai qua đời vì bạo bệnh. Hân tỉ mỉ dặm lại từng vùng da, kẻ lại nét mày. Khi công việc gần hoàn tất, Hân dừng tay. Nơi đuôi chân mày trái có một vết sẹo nhỏ, hơi lệch khỏi đường viền da cô vừa dặm lại. Bàn tay Hân giơ lên, định làm phẳng lớp phấn phủ lên vết sẹo ấy, nhưng rồi cô dừng lại. Bà Nga đứng bên cạnh nhắc:

“Cháu để lộ vết sẹo kìa Hân.”

“Đừng bác.”

“Để thế kia coi sao được.”

“Cứ để vậy đi bác.”

“Mọi khi cháu vẫn bảo nghề này phải cẩn thận từng chút một cơ mà?”

“Để thế này giống người đó hơn.”

Bà Nga gật đầu rồi im lặng.

Căn phòng vắng lặng khi công việc dọn dẹp kết thúc. Hân ở lại dọn phòng. Cô rửa cây cọ, lau mặt bàn, xếp những lọ phấn vào đúng vị trí. Đi ngang qua góc tủ, cô dừng lại một thoáng. Hân bước ra ngoài rồi khóa cửa.

Nắng sớm tràn qua ô cửa kính nhỏ. Hân bước vào phòng làm việc, mở cửa sổ. Chiếc tủ vẫn đứng ở góc phòng, cái bóng nằm im trên nền gạch. Cô quay về bàn làm việc, cầm cây cọ lên. Một gương mặt mới đang chờ bàn tay cô. Hân cúi xuống, bắt đầu làm việc. Ngoài phố, tiếng xe cộ đã rộn rã, ánh sáng chậm rãi tràn vào căn phòng, lướt qua lọ phấn, và dừng lại trên nền gạch. Ở góc phòng, cái bóng của chiếc tủ vẫn ở đó. Đôi khi, giữa những đường cọ, Hân vẫn nhìn về phía ấy rồi lại cúi xuống. Bàn tay cô nhẹ nhàng hơn trước.