Cuốn sổ tay để lại

Vincent Mai Văn Phấn

Đêm Saint Petersburg thinh lặng. Cả thành phố như say giấc dưới tấm chăn tuyết trắng. Từ tầng trời xám, những bông tuyết buông xuống nhẹ tênh, phủ lên mái vòm nhà thờ và cung điện cổ kính, lướt qua những ngõ hẻm lát đá mòn vẹt vì thời gian. Dưới ánh đèn vàng, những tượng đài hiện lên mờ ảo, tựa những chứng nhân trầm lặng, canh giữ ký ức cho thành phố.

Trong căn hộ tầng hai trên phố Malaya Konyushennaya, gần sông Neva, Hạ Vân ngồi bên cửa sổ, mắt dõi theo những dấu chân in trên tuyết trắng xóa. Hơi thở cô khẽ phủ một lớp sương mỏng lên mặt kính, run nhẹ theo nhịp chậm và đều. Phía xa, một vầng sáng mơ hồ hiện ra mong manh, rồi tan biến. Hạ Vân là người Công giáo. Đức tin trong cô lặng lẽ như mạch nước ngầm, âm thầm nuôi dưỡng những tầng rễ của hy vọng. Khôi, chồng cô, làm việc tại một xưởng chế biến thực phẩm gần nhà, trong một dây chuyền đóng gói các sản phẩm nông nghiệp xuất khẩu. Anh không theo Công giáo, sống chừng mực và ngăn nắp. Với Khôi, Chúa là một khái niệm không thể chứng minh. Khôi tôn trọng vợ và chưa từng ngăn cản đức tin của cô. “Anh không tin vào Chúa, nhưng tin em” – Khôi từng nói vậy, giản dị, nhưng đủ để Hạ Vân giữ lấy như một lời cam kết.

Hạ Vân luôn sống đời tin kính. Mỗi Chúa nhật, cô thường đến một nhà nguyện gần đó, do một linh mục Dòng Tên coi sóc. Nhà nguyện xây bằng gạch đỏ sẫm, giản dị, có tượng Đức Mẹ ban ơn đứng giữa hai cây bạch dương. Cô thường đến sớm, ngồi hàng ghế đầu, gần cây nến dâng kính Thánh Cả Giuse. Những bài thánh ca bằng tiếng Latinh và tiếng Nga vang lên thường khiến cô nhớ về những ngày lễ trọng nơi quê nhà. Khôi không cùng vợ vào nhà nguyện. Nhưng có những sáng mùa đông, anh đứng chờ cô bên kia đường, tay đút túi áo măng-tô, lặng lẽ nhìn tuyết rơi trên mái vòm nhà nguyện. Với Hạ Vân, sự hiện diện lặng lẽ ấy cũng là sự đồng hành.

Hạ Vân làm việc ở một viện bảo tàng âm nhạc trong thành phố, nơi lưu giữ di sản của những người hoạt động âm nhạc. Tòa nhà cổ kính nép bên một con hẻm nhiều gió, từng là nơi ở của một nhạc sĩ người Nga, có tên là Alexei Raskolov. Người ta kể rằng ông sống cô độc suốt đời và ra đi trong thầm lặng vào một đêm cuối đông không ai còn nhớ rõ năm nào. Chỉ biết rằng, khi người ta phát hiện ra ông đã chết, bàn tay ông vẫn đặt trên phím đàn, như thể đang chơi dở một bản nhạc. Có lời đồn rằng linh hồn ông vẫn quanh quẩn đâu đó dưới tầng hầm – nơi đặt cây đàn dương cầm cũ. Không ai dám xuống đó, không phải vì sợ, mà vì nơi ấy lúc nào cũng âm u lạnh lẽo như căn nhà hoang.

Hạ Vân không mấy để tâm đến những câu chuyện ấy. Mỗi ngày, cô lặng lẽ kiểm tra các hiện vật trong phòng trưng bày, lau bụi trên những bức tượng bán thân, chỉnh lại vị trí các bản nhạc viết tay trong tủ kính, và chăm chút từng chi tiết nhỏ trong không gian bảo tàng như thể đang gìn giữ một quá khứ đáng trân trọng. Nhưng đôi khi, giữa những giờ im vắng trong căn nhà đã hơn một thế kỷ, cô có cảm giác mình đang mơ một giấc mơ kéo dài của người đã khuất.

Sáng thứ hai đầu tuần, tuyết phủ trắng lối vào. Bảo tàng chưa đến giờ mở cửa. Hạ Vân đang dọn dẹp tầng trệt, lau sàn để chuẩn bị đón khách. Khi đang cúi xuống lau bậc thềm cuối chân cầu thang, cô chợt nghe thấy tiếng đàn dương cầm văng vẳng mơ hồ, nhưng vẫn ra giai điệu. Cô thoáng ngỡ mình đang mơ, hay có lẽ âm thanh lọt ra từ chiếc radio trong phòng của ông bảo vệ. Nhưng rồi tiếng đàn đến gần hơn, vang hơn, như ai đó đang chơi ngay phòng bên cạnh. Những âm thanh chậm rãi, trầm buồn như rót vào lòng cô một nỗi u hoài không thể gọi tên, nhưng rất đỗi thân quen.

Cô đứng lên, cảm giác như tim chùng xuống. Dưới chân cầu thang là một cánh cửa thép dẫn xuống tầng hầm, nơi lưu giữ các hiện vật không trưng bày. Cô chưa bao giờ xuống đó. Lúc cô mới vào làm, ông bảo vệ đã bảo: “Chỗ ấy là kho, không cần dọn dẹp, cô đừng vào.” Nhưng tiếng đàn như đang mời gọi. Dịu dàng mà kiên nhẫn. Hạ Vân đưa tay mở cửa tầng hầm. Cầu thang gỗ tối om. Cô lần mò xuống bằng ánh đèn pin điện thoại. Hơi lạnh từ dưới bốc lên, ẩm mốc và ngột ngạt. Tiếng đàn nhỏ dần rồi ngừng lại. Dưới tầng hầm, cây đàn dương cầm kê trong góc phòng, phủ đầy bụi. Cô bước chậm về phía nó. Trên chiếc bàn gỗ sẫm màu tróc sơn bên cạnh, có một cuốn sổ cũ. Cô tần ngần, rồi mở xem. Những dòng chữ viết tay bằng tiếng Nga hiện ra. Có đoạn đã bị gạch xóa, nét chữ lờ mờ dưới ánh đèn yếu ớt. Cô lẩm nhẩm chắp thành câu, rời rạc nhưng vẫn hiểu được: “Tôi không sợ cái chết. Tôi chỉ sợ phải mang theo tội lỗi chưa xưng...”, “Lạy Chúa, xin xá tội cho con, vì con đã xa Ngài quá lâu…” Hạ Vân đứng lặng. Trong lòng cô dấy lên sự cảm thông sâu sắc. Cô nghĩ đến cha mình, người đã mất nơi quê nhà, chưa kịp lãnh Bí Tích cuối cùng. Trong khoảnh khắc ấy, cô cúi đầu làm dấu Thánh Giá. Và trong làn hơi lạnh của tầng hầm, cô cất tiếng đọc kinh Tin Kính. Cô vừa đọc xong, tầng hầm bỗng ấm hẳn, như có ai đó vừa lặng lẽ đi qua. Từ góc tối, tiếng đàn lại vang lên, khúc nhạc có tiết tấu nhanh hơn, âm điệu vui hơn trước.

Mấy ngày sau, Hạ Vân mang cuốn sổ ấy về nhà, đặt vào hộc tủ cạnh giường. Cô vẫn chưa kể gì với Khôi, vì không biết bắt đầu từ đâu. Một đêm, khi lục tìm thuốc cảm trong ngăn kéo, Khôi tình cờ nhìn thấy cuốn sổ. “Sổ gì đây em?” anh hỏi, tay lật mở, ngón trỏ lướt qua những dòng chữ. Hạ Vân sững người. Tim cô đập như chạm vào điều gì đó không thuộc về thế giới này.

“Của một nhạc sĩ đã mất. Em tìm thấy trong tầng hầm của bảo tàng.”

“Tưởng em chỉ làm tạp vụ, ai ngờ thành nhà sưu tầm cổ vật rồi”. Khôi đùa, nhưng mắt anh thoáng vẻ nghi ngờ.

“Đâu có! Chỉ là… lúc nhìn thấy nó, em có một linh cảm kỳ lạ. Và em đã cầu nguyện cho ông ấy.”

Rồi Vân kể cho chồng nghe về tiếng đàn hôm đó – thứ âm thanh đã dẫn cô xuống tầng hầm, nơi cây đàn cũ nằm lặng dưới lớp bụi, và cuốn sổ này. Khôi lắng nghe rồi ngồi xuống cạnh giường, mắt ánh lên vẻ lo lắng. “Này em, đây không phải chuyện tin hay không tin. Anh chỉ sợ em đang để tâm trí đi lạc.” Trong khoảnh khắc ấy, tâm trí Hạ Vân quay lại với hình ảnh căn hầm, cây đàn và cuốn sổ với những hàng chữ run rẩy – chúng như thể vẫn đang thì thầm điều gì từ bên kia cõi sống. “Không đâu anh! Anh phải có đức tin như em thì mới hiểu được linh cảm này”.

Khôi cúi đầu. Trong ánh sáng mờ, Hạ Vân thấy anh thoáng có vẻ ngập ngừng, nửa muốn nói nửa lại thôi. Anh lặng lẽ cầm cuốn sổ, giở từng trang. Mắt anh dừng lại ở một đoạn gần cuối: “Nếu ai đọc được những dòng này, xin hãy cầu nguyện cho tôi”. Khôi im lặng hồi lâu. “Anh không tin có Thiên Đàng… Nhưng có lẽ anh tin vào lời cầu xin của ông ấy.” Ánh mắt anh khẽ chạm mắt cô. Không hẳn là chấp nhận. Nhưng có gì đó đang mở ra trong anh, như một cánh cửa vừa hé. Hạ Vân ngồi xuống cạnh chồng, bàn tay khẽ đặt lên tay anh. Không gian trở nên tĩnh lặng hơn. Hạ Vân nói với anh rằng ngay sáng mai cô sẽ mang cuốn sổ trả về chỗ cũ.

Trời ấm dần lên. Tuyết tan thành vũng nước nhỏ ven mái hiên. Buổi sáng hôm ấy, khi Hạ Vân đang quét lá trước cửa viện bảo tàng, có một người phụ nữ bước vào. Gương mặt bà hằn sâu những nếp thời gian, nhưng đôi mắt sáng và trầm tĩnh như gương mặt hồ chưa từng bị khuấy động. Bà nói tiếng Nga, giọng lơ lớ như người đến từ vùng Kavkaz: “Tôi đến xin lại cuốn sổ tay của chú ruột tôi là nhạc sĩ Alexei Raskolov”. Tim Hạ Vân đập dồn, như thể ai vừa gọi tên mình từ một giấc mơ chưa kịp thức dậy. Cô không hỏi tại sao bà biết về cuốn sổ ấy, không hỏi vì sao bây giờ bà mới tìm đến. Cô gật đầu, rồi lẳng lặng dẫn bà xuống tầng hầm. Cây đàn vẫn đứng đó, im lặng.

Người phụ nữ mở cuốn sổ chậm rãi. Những ngón tay hơi run, nhưng ánh mắt vẫn bình thản. Bà lật qua vài trang, như người lần lại một ký ức không chỉ riêng mình. “Chú tôi viết những điều này sau khi mất đức tin. Ông sống lặng lẽ. Nhưng đến cuối đời, ông đọc lại Kinh Thánh, và cầu nguyện”. Bà quay sang nhìn Hạ Vân, ánh mắt như soi vào sâu thẳm tâm hồn cô, và hỏi: “Tôi có thể cầu nguyện cho ông ấy… được không?” Hạ Vân thoáng ngập ngừng, rồi nhẹ nhàng đáp: “Vâng, tôi cũng đã cầu nguyện cho ông ấy. Tôi là người có đức tin. Một sáng nọ, tiếng đàn từ đây vọng lên, khiến tôi phải dừng công việc để xuống xem… và tôi thấy cuốn sổ. Khi đọc nó, tôi có cảm giác ông đang ăn năn, sám hối. Linh cảm cho tôi biết linh hồn ông chưa được yên nghỉ. Thế nên… tôi đã cầu nguyện. Như thể cho một người thân.”

Người phụ nữ mỉm cười. Một nụ cười lặng lẽ, ấm áp và và phảng phất nỗi buồn. “Xin cảm ơn cô! Tôi đến đây vì một giấc mơ. Tôi mơ thấy chú tôi đứng bên cây đàn. Tay đặt lên phím, nhưng không nhấn xuống. Song âm nhạc vẫn vang lên. Chậm rãi, u hoài. Như thể ông đang đợi ai đó chơi khúc cuối cùng giúp mình.”

Câu nói ấy khiến Hạ Vân sững người. Giờ cô mới hiểu linh hồn ông chờ đợi một người cảm thụ được khúc nhạc mà ông đang chơi dở, để nối tiếp, để hoàn thành ước nguyện của ông, để ông được trọn vẹn. Người phụ nữ đứng lên. Trước khi đi, bà đặt cuốn sổ trở lại bàn. “Cô hãy giữ nó. Nếu ông ấy đã được cứu rỗi, thì cuốn sổ này cũng không cần lấy lại nữa.”

Khuya hôm đó, khi Hạ Vân sắp sửa đi ngủ, cô lại nghe thấy tiếng đàn trong căn hộ của mình. Nhưng lần này, không chỉ mình cô mà cả Khôi cũng nghe thấy. Anh đang dọn dẹp trong phòng, chợt dừng lại, nghiêng đầu. Âm thanh lãng đãng lúc gần lúc xa, lúc nhặt lúc khoan, như làn gió lướt qua cánh đồng hoang buổi sớm. Anh bước ra, thấy Hạ Vân đứng cạnh cửa sổ, im lặng. “Em có nghe thấy tiếng nhạc không? Ai chơi đàn giờ này nhỉ?” “Có,” cô khẽ đáp. “Là ông ấy chơi đấy anh!” Tiếng nhạc vang lên rồi lặng dần, như thể một linh hồn ấy vừa hoàn tất ước nguyện của cả cuộc đời.

Trong căn hộ của họ, Khôi lặng lẽ đặt cây Thánh Giá bằng gỗ sồi anh mới mua cạnh ảnh thờ cha mẹ Hạ Vân. Hành động ấy của anh nói thay tất cả. Bên ngoài cửa sổ nhìn ra sông Neva, gió thổi mấy chiếc lá xoay thành vòng, như ai đó vừa lướt qua, để lại phía sau một thế giới nhẹ nhàng, ấm áp.

Hải Phòng, 21/4/2025

M.V.P

Sông Neva ở Saint Petersburg