Vệt nước

 

 

Mai Văn Phấn

 

Trên màn hình lớn là bản đồ ven vịnh Lan Hạ. Dải ven bờ được khoanh đỏ, đánh dấu khu vực dự kiến xây dựng công trình dịch vụ và bến đón khách. Thủy phóng to vùng trũng phía trong. Giữa hai lớp dữ liệu hiện ra một khoảng trắng, không ký hiệu dòng chảy, cũng không có ghi chú địa hình. Khoảng trắng nằm đúng chỗ chân núi thoải xuống bãi thấp, phía sau dải cây ven bờ.

Đại diện đơn vị dự án đề nghị san gạt khu đất để tạo mặt bằng. Thủy giơ tay.

“Tôi muốn kiểm tra khu vực này. Dữ liệu địa hình và thủy văn chưa đầy đủ.”

Quang, người phụ trách dự án, quay sang cô.

“Em đã khảo sát chưa?”

“Em mới kiểm tra trên ảnh vệ tinh. Có dấu hiệu của những lối thoát nước tự nhiên.”

“Khoảng trắng không phải căn cứ. Cho tôi số liệu.”

Cuối phòng, ông Tấn, cha của Thủy, được mời đến với tư cách người am hiểu địa bàn. Ông ngồi cạnh chiếc túi vải. Khi phòng họp đã vắng người, ông hỏi con.

“Chỗ trắng đó, con đang tìm lối nước phải không?”

Ông lấy từ túi vải ra cuốn sổ bìa nâu đã cũ. Trong sổ có vẽ những đường lạch, doi đất, chân núi, bên cạnh là các con số ghi giờ nước.

“Ngày trước có lối thuyền đi qua đây. Nước lớn thì vào được, nước ròng phải vòng ra ngoài. Có chỗ năm trước còn đi được, năm sau bùn đã lấp gần kín.”

Thủy đón cuốn sổ, chăm chú xem từng trang.

“Cha vẫn giữ cuốn sổ này ư? Quý quá!”

Ông chỉ về phía vịnh.

“Chiều nay đợi nước xuống, cha đưa con ra đó.”

Chiều, nước rút, thuyền bè neo dọc bờ. Ông Tấn đưa Thủy đến gặp bà Hảo, người có nhiều năm nuôi thủy sản ở vùng này. Bà dẫn hai cha con ra cuối bãi, chỉ về dải cây thấp.

“Ngày trước thuyền nhỏ thường đi qua đó, vòng chân doi đất vào vụng kín gió. Sau này bùn bồi, lối đi hẹp dần. Người ít qua nên cũng ít người nhớ.”

Bà cúi xuống nhặt nhánh rong mắc vào rễ cây, chỉ những vệt bùn còn đọng trên thân cỏ.

“Nước rút đến đâu, bãi lộ đến đó. Người làm nghề xem vệt bùn, xem rong mắc trên rễ cây mà đoán mực nước.”

Từ chỗ bà Hảo, ông Tấn dẫn cô sang gặp ông Sử, người lái thuyền lâu năm. Ông Sử đang kiểm tra dây neo, cạnh đó là chiếc thuyền máy nhỏ, sơn mạn tróc từng mảng. Nghe Thủy nói đang làm bản đồ, ông hỏi.

“Cô có vẽ được đường đi của nước không?”

“Cháu đang thử.”

“Đường nước đâu có đứng yên. Hôm nay đi được, mai có khi phải tránh. Có chỗ mặt nước tưởng sâu, bên dưới lại là doi cát.”

Ông Sử đưa hai cha con ra cửa vụng. Thuyền vòng qua doi đất khuất sau dải cây. Ông giảm ga, nghiêng người nhìn mặt nước.

“Sau doi này là lạch Cồn Sậy. Nước lớn thuyền mới vào được. Nước ròng, mặt bãi trông liền một dải, nhưng giữa có rãnh sâu.”

Ông dùng sào tre dò thử. Đầu sào chạm đáy ngay mạn thuyền, dịch sang một sải tay thì hụt xuống luồng nước sâu. Thủy ghi tọa độ, chụp ảnh. Ông Sử nhìn cô.

“Cô ghi vậy là phải. Cứ vẽ một đường rồi bảo thuyền theo đó mà đi thì có ngày mắc cạn.”

Trên đường về, Thủy hỏi cha.

“Mấy tên người dân ở đây vẫn gọi, như lạch Cồn Sậy, có cần ghi vào bản đồ không cha?”

“Người dân còn dùng thì nên ghi. Đừng tự đặt tên thay họ.”

Tối ấy, Thủy theo cha đến nhà ông Lâm, nguyên cán bộ địa chính xã. Ông Lâm lấy ra mấy tấm bản đồ cũ. Đường lạch mực xanh chạy quanh các doi đất, kèm giờ đo, hướng gió, mực triều. Trong một bản đồ, đường nước chạy từ chân núi xuống vùng bãi thấp, tách thành hai nhánh. Nhánh hướng ra vụng biển, nhánh kia vòng về dải cây ven bờ. Thủy đặt tờ bản đồ cũ cạnh bản đồ hiện hành trên máy tính bảng. Hai đường bờ không trùng nhau. Nhánh nước phía dải cây không còn xuất hiện trên bản đồ mới.

Ông Lâm chỉ vào những con số ghi dọc đường màu xanh.

“Có hôm gió bấc, nước dồn vào vụng, mực nước khác hẳn ngày lặng gió.”

Ông Tấn mở cuốn sổ. Các nét vẽ trong sổ khá giống đường lạch trên bản đồ của ông Lâm, kèm tên người dẫn đường, nơi neo thuyền và giờ nước đổi chiều.

Thủy lật đến trang cuối. Trong cuốn sổ có kẹp một tờ giấy ghi ngày tháng của đợt khảo sát sau cùng. Dòng chú thích cho biết vài đường nước cũ đã thay đổi, cần đối chiếu với địa hình mới. Không có bản đo bổ sung.

Ông Lâm đọc lại, giải thích.

“Đợt ấy phải hoàn tất hồ sơ. Lạch nhỏ được ghi vào chú thích, chờ khảo sát bổ sung.”

Ông Tấn đặt ngón tay lên dòng chữ.

“Tôi đã ghi lại. Cứ nghĩ sẽ có dịp trở lại.”

Thủy quay sang cha.

“Vì sao cha không đưa những tài liệu này vào hồ sơ?”

“Cha nghĩ đó chỉ là những ghi chép cũ. Sau này có người khác khảo sát lại.”

Thủy chụp tờ bản đồ cũ và những trang cần thiết trong sổ, ghi nguồn và ngày tháng, đánh dấu các vị trí trên máy tính bảng. Trên màn hình, các tên lạch cũ nằm cạnh những đường bờ mới. Hướng chảy của chúng chưa được xác định.

☆

Chiều hôm sau, nước rút, doi bùn lộ ra chia mặt bãi. Thủy đi dọc lạch, đo cao độ.

Phía bên kia bãi, máy xúc đang san đất. Đoạn bờ được đắp cao, đất đá đổ xuống sát mép lạch. Ông Tấn dừng lại.

“Họ làm đến đây rồi.”

Trở lại bến, Thủy gặp bà Hảo và ông Sử đang nói chuyện với Thành, chủ cơ sở nuôi thủy sản gần đó. Thành mong công trình sớm hoàn thành. Con đường mới sẽ giúp xe chở hàng vào tận bến, giảm chi phí vận chuyển. Việc nuôi trồng ngày càng tốn kém, đầu ra lại bấp bênh.

Ông Sử phản đối.

“Lấp cửa lạch thì nước thoát đi đâu? Mỗi lần mưa lớn, nước từ sườn núi đổ xuống đây.”

Thành đáp.

“Khu vực thi công đã có bản vẽ, có người tính toán. Có đường mới, có khách đến, bà con mới có thêm việc làm.”

Bà Hảo đặt chiếc rổ xuống.

“Ai chẳng muốn có thêm việc. Nhưng làm đường thì phải tính đường nước. Đừng để đến lúc ngập nhà, hỏng bè mới hỏi vì sao.”

Thành quay sang bà.

“Bà cứ nói giữ lạch, giữ bãi. Thế những người trẻ ở đây sống bằng gì?”

Thủy mở bản đồ, chỉ cửa lạch.

“Tôi chưa thể khẳng định dòng nước này nối đến đâu. Nhưng nếu đắp kín đoạn bờ, phải biết nước từ sườn núi và bãi phía trong sẽ thoát theo hướng nào.”

Thành nhìn màn hình, không đáp. Ông Sử dựng chiếc sào tre bên mạn thuyền.

“Sáng mai nước rút sâu. Tôi đưa cô vào lạch phía trong.”

Trên đường về, máy xúc vẫn đổ đất xuống bờ. Thủy hỏi cha:

“Liệu con lạch có bị lấp kín không cha?”

“Có thể. Nhưng nước không mất đi. Nó sẽ tìm đường khác.”

Đêm ấy, Thủy gửi văn bản đề nghị tạm dừng đổ đất tại cửa lạch. Gần nửa đêm, Quang gọi điện.

“Sáng mai cùng xuống hiện trường. Nhưng chưa thể dừng dự án.”

Cuộc gọi vừa kết thúc, điện thoại Thủy báo tin nhắn của ông Sử.

“Đêm nay đổi gió. Nước ngoài vụng đang dâng nhanh. Phải đi sớm, không thì lỡ con nước.”

Trên bản đồ, đường lạch cũ dừng lại ngay trước đoạn bờ đang được đắp cao.

☆

Trời vừa hửng, mưa nặng hạt. Nước từ các sườn núi đổ xuống, chảy về vùng bãi thấp. Thủy, Quang, Hùng và hai cán bộ kỹ thuật xuống bến. Ông Sử, ông Tấn đã chờ sẵn.

Thuyền rời bến. Nước từ các khe núi cuốn theo lá cây và cành khô. Đến cửa lạch, ông Sử giảm tốc độ. Dòng nước đục cuộn quanh chân doi đất. Đoạn bờ đắp chắn ngang một phần lối thoát.

Ông Tấn chỉ về dải cây thấp. “Nước từ phía trong đang dồn ra đây. Trước kia có nhánh vòng sau doi đất, nhưng cửa ấy bị bùn lấp gần hết.”

Thủy nhìn dòng nước đang dâng. “Cứ thế này, nước sẽ tràn qua khu nhà phía dưới.”

Hùng đáp. “Bờ đắp đúng cao độ hồ sơ. Chưa có lệnh đổi phương án.”

Một người từ khu bè chạy đến báo mấy chiếc thuyền mắc ở lạch phía trong, các gia đình ven bờ đang chuyển đồ lên chỗ cao. Ông Sử quay thuyền vào đón người. Quang yêu cầu Hùng báo chính quyền địa phương và gọi lực lượng hỗ trợ. Thành cũng có mặt cùng mấy thanh niên trong xóm. Họ mang cuốc, xẻng và đèn. Bà Hảo đi dọc bến gọi từng gia đình.

“Nhà nào còn người ở phía trong thì báo ngay. Đừng chờ nước tràn đến cửa mới đi.”

Nước bắt đầu tràn qua khoảng thấp của đoạn bờ đắp, chảy về phía khu dân cư. Thủy đề nghị mở cửa thoát tạm ở cuối bờ. Hùng chưa đồng ý.

“Nếu mở không đúng chỗ, nước có thể tràn sang khu nhà khác.”

Ông Tấn chỉ về phía sau doi đất.

“Không nên mở ở đây. Phải tìm cửa lạch cũ bên kia đám cây.”

“Ông có chắc không?”

“Tôi từng đi qua lối ấy. Khi nước lớn, nó nối với vụng ngoài.”

Ông Sử đưa thuyền vòng ra phía ngoài. Thủy cùng hai cán bộ kỹ thuật mang thiết bị đo mực nước và đèn chiếu. Ông Tấn ngồi phía trước, dùng sào dò những khe nước khuất dưới dải cây. Đến đoạn bờ thấp, ông yêu cầu giảm máy.

Sau đám cây là rãnh bùn bị cành khô và rác chắn ngang. Ông Tấn thọc sào xuống. Đầu sào chạm bùn, dịch sang bên cạnh thì bất ngờ hụt xuống một khoảng sâu. Dưới lớp cành mục vẫn có dòng nước luồn qua.

“Đây rồi.” Thủy chiếu đèn. Rãnh nước hẹp hiện ra giữa những bụi cây, nước từ phía trong đang tìm đường thoát nhưng bị đất bồi và cành cây chắn lại.

Cô gọi Quang. “Cửa thoát nước cũ đây rồi. Dòng chảy còn, nhưng bị thu hẹp. Phải mở từng đoạn, theo dõi mực nước. Không được đào sâu tùy tiện.”

Thuyền quay lại. Quang nhìn dòng nước đang dồn về phía khu dân cư, rồi quay sang Hùng.

“Mở theo hướng dẫn của Thủy. Làm từng đoạn, theo dõi mực nước.”

Hùng cho máy xúc mở từng đoạn ngắn ở phía ngoài, theo hướng dẫn của Thủy. Sau mỗi lần mở, các cán bộ kỹ thuật kiểm tra mực nước. Ông Sử đề nghị không đưa gầu máy xuống sát cửa lạch.

Người dân dọn cành cây, khơi phần bùn bị bồi. Thành cùng mấy thanh niên chuyển đất đá, chèo thuyền đưa dụng cụ vào những đoạn không thể đi bộ. Nước từ sườn núi tiếp tục đổ về. Thủy theo dõi mực nước và hướng chảy. Ông Tấn cùng ông Sử đi dọc lạch, chỉ những đoạn cần giữ, những chỗ không được đào sâu vì có thể sạt bờ. Bất ngờ, mảng bùn sụt xuống. Dòng nước đổi hướng, cuốn đất đá về phía mép bờ. Mọi người lùi lại. Ông Tấn trượt chân, ngã sát bụi cây.

Thủy và ông Sử chạy đến đỡ ông dậy. Đầu gối ông rớm máu.

“Cha có sao không?”

“Không sao. Con xem nước đi thế nào.”

Thủy định đưa cha vào chỗ trú. Ông gạt đi, chỉ về phía rãnh nước.

Đêm xuống, nước chỉ rỉ qua khe bùn, chảy thành luồng. Mực nước phía trong hạ chậm. Ông Sử cho thuyền vào kiểm tra. Chiếc thuyền nhỏ vượt qua đoạn lạch vừa khơi thông, đi ra vụng ngoài rồi quay trở lại.

Gần sáng, mưa ngớt. Nước trong khu dân cư rút bớt. Những chiếc thuyền mắc ở lạch được đưa ra ngoài. Một số bè đứt dây neo, nhưng người dân đã kịp giữ phần lớn lồng bè.

Bà Hảo mang nồi cháo nóng đặt cạnh bến. Bà múc từng bát, đưa cho từng người.

Quang đến bên Thủy, nhìn về phía cửa lạch.

“Anh sẽ đề nghị tạm dừng phần việc ở khu vực này. Phải có báo cáo đầy đủ trước khi tiếp tục.”

Thủy gật đầu, rồi đến bên cha. Ông Tấn ngồi trên bậc bến, quần áo còn lấm bùn. Thủy đặt cuốn sổ xuống cạnh ông. Ông Tấn nhìn trang giấy nhòe nước, dặn Thủy: “Con phải đo lại. Nước hôm nay không giống nước ngày trước.”

☆

Mấy ngày sau, Thành đưa Thủy tấm ảnh chụp trước khi đắp bờ. Cửa lạch trong ảnh rộng hơn bây giờ nhiều.

Thủy hoàn thiện báo cáo. Trên sơ đồ, chỗ đã đo trực tiếp, cô vẽ nét liền. Những hướng dòng chảy còn nghi vấn, cô thể hiện bằng nét đứt. Sơ đồ của ông Tấn và ông Lâm được đưa vào phần tư liệu lịch sử, không dùng thay cho kết quả khảo sát hiện tại. Cuộc họp tiếp theo thống nhất tạm rút vùng bãi khỏi danh mục san lấp. Phần thi công gần cửa lạch được giữ nguyên hiện trạng cho đến khi có kết quả đánh giá bổ sung.

Thủy mang bản sao các sơ đồ về cho cha xem. Ông Tấn đang sửa mái chèo bị nứt.

“Họ đã quyết định thế nào?”

“Tạm thời chưa san lấp.”

“Thế là phải làm lại nhiều việc.”

Ông mở cuốn sổ, chỉ vào nét vẽ đã nhòe.

“Đoạn này ngày trước thuyền đi qua đây. Bây giờ có thể đã khác.”

Cuối tuần, Thủy cùng cha trở lại vùng bãi. Bùn non phủ các doi đất, để lộ dấu chân chim và rong mắc vào rễ cây. Hai cha con đi dọc mép lạch. Có chỗ nước đã rút khỏi bãi, chỉ còn những vũng nhỏ giữa các doi bùn. Có chỗ dòng nước len qua chân đám cây, đổ ra vụng.

Ông Tấn dừng ở mỏm đất, chỉ những vệt bùn mới bám trên thân cỏ.

“Nước đêm qua lên đến đây.”

Thủy đo cao độ, ghi vị trí. Cô hỏi về nhánh lạch phía trong. Ông dùng sào chỉ hướng.

“Muốn biết phải chờ thêm kỳ triều. Nước rút sâu mới thấy rõ.”

Phía trước, ông Sử và Thành buộc dây neo, tranh luận về chỗ đặt phao. Cuối cùng Thành lấy sợi dây ra đo khoảng cách.

Thủy ngồi xuống tảng đá, mở sổ. Ông Tấn đặt cuốn sổ cũ cạnh bản đồ mới của con. Hai đường lạch không hoàn toàn trùng nhau. Ngón tay ông lần theo một nhánh nước, dừng ở khoảng bãi mới bồi.

Hai cha con xuống mép bãi. Nước bắt đầu dâng. Một dòng nước nhỏ từ phía trong len qua đám cây thấp, uốn quanh chân doi đất rồi vòng ra ngoài.

 

 

 

“Vịnh Lan Hạ” - Chưa biết tên họa sĩ