Chiếc chiếu đậu

 

 

 

 

Lời giới thiệu của Báo Hải Phòng cuối tuần: Với lối kể chuyện giản dị và tinh tế, truyện ngắn “Chiếc chiếu đậu” của Mai Văn Phấn để lại trong lòng người đọc nhiều suy ngẫm về tình cảm gia đình. Tác phẩm kể về Mai trong một lần trở về quê đã tình cờ tìm thấy chiếc chiếu cũ, từ đó những ký ức về người chị gái đã mất hơn hai mươi năm trước dần được hé mở. Qua hình ảnh chiếc chiếu cũ và chiếc áo nâu, tác phẩm làm nổi bật tình yêu thương, sự chăm sóc và hy sinh thầm lặng của người chị dành cho em, đồng thời trân trọng những kỷ niệm đáng quý.

HPCT

 

Mai Văn Phấn

 

Mảnh 1.

Trưa cuối tháng mười, Mai về giỗ ông bác họ. Con đường qua cánh đồng ngày trước lổn nhổn đất đá, giờ đã đổ bê tông. Mấy bụi tre gai ken đặc ven bờ mương nay thưa hẳn. Nhà mới mọc lên san sát, cổng sắt đóng mở bằng điện. Chỉ còn cây nhãn đầu ngõ nhà Thoa, một nhánh lớn chìa qua mái bếp.

Mai chưa kịp bước vào sân đã nghe Thoa gọi từ trong bếp.

“Mai về đấy à? Vào rửa mặt đi em.”

Thoa đang ngồi tước đỗ. Hai chị em hỏi nhau dăm ba câu về người trong họ, chuyện mùa màng. Thoa kéo chiếc quạt về phía em, mang bát đũa vào bếp.

Không ai nhắc đến chị Lý. Lý là chị cả. Sau Lý là anh Hùng, rồi đến Thoa. Mai là út. Lý mất đã hơn hai mươi năm. Đồ đạc của chị được chia đi mỗi nơi một ít. Mẹ giữ lại chiếc áo cánh, còn mấy quyển sách cũ thì đem cho trẻ con trong xóm. Chiếc vòng bạc không biết thất lạc từ bao giờ.

Xế chiều, Mai ra đình làng. Bà Tư đang lúi húi dọn gian kho phía sau hậu cung. Bà già đi nhiều, lưng còng hẳn xuống. Thấy Mai, bà ngẩng lên, nheo mắt một lúc mới nhận ra.

“Mai đấy à? Lâu lắm mới thấy mặt.”

“Vâng. Cháu về giỗ bác cháu.”

Bà Tư chống gối đứng dậy.

“Sang đây xem giúp bà cái này. Đồ để lâu năm quá, bà chẳng biết của nhà nào với nhà nào.”

Gian kho thấp và tối. Cửa vừa mở, mùi gỗ mục, rơm cũ và đồ ẩm lâu ngày xộc ra. Bà Tư cúi xuống lôi đồ trong góc kho. Có mấy cái mâm đồng cũ, vài bó nhang ẩm và những chiếc đòn khiêng long đinh. Mai đứng bên cạnh, bà đưa thứ nào thì cô đỡ lấy thứ ấy.

Lúc sau, bà kéo ra cuộn chiếu cũ, hai mép đã sờn rách.

“Cái này của nhà ai nhỉ?”

Bà tháo sợi đay buộc ngoài. Cuộn chiếu bung ra. Ở mép trong, gần đầu chiếu, một chỗ cói cộm lên. Giữa hai lớp cói lộ ra một vệt vàng nâu.

Mai cúi xuống, lần tay theo mép chiếu. Những đường khâu cũ còn chắc. Có đoạn dùng sợi đay vàng, đoạn khác sẫm màu. Cô nhận ra chiếc chiếu nhà mình ngày trước.

“Nhà cháu. Chiếu nhà cháu, bà ạ.”

“Ừ nhỉ. Nhà cháu.”

“Sao chiếu nhà cháu lại ở đây hả bà?”

“Hình như mẹ cháu gửi ở đây lâu rồi.”

Mai định hỏi mẹ mang chiếu ra đình để làm gì, nhưng bà Tư đã cuộn chiếu lại. Sợi đay buộc ngoài mục gần hết. Bà lấy đoạn dây mới, quấn quanh cuộn chiếu rồi thắt hai nút.

Mai cúi xuống đỡ một đầu. Cuộn chiếu nặng hơn cô tưởng.

“Mang về nhà Thoa mà phơi,” bà Tư dặn với. “Ẩm thế này để thêm vài bữa nữa là mục.”

 

Mảnh 2.

Sáng hôm sau, Thoa đem chiếc chiếu ra sân phơi. Chị giũ bụi, dựng chiếu dựa vào tường, cầm chổi quét sân.

“Chiếu để lâu quá rồi. Phơi vài nắng may ra mới hết mùi.”

Mai ngồi ở thềm bếp. Đêm qua cô tỉnh giấc mấy lần. Sáng ra, cô đến bên chiếc chiếu, xem lại mép cói. Một đoạn khâu bị phồng, sờ vào thấy cộm. Cô lấy móng tay gỡ từng chút. Một mẩu giấy vàng nâu mắc giữa hai lớp cói, chỉ bằng hai ngón tay. Giấy đã nhàu, các nếp gấp ngả màu. Trên đó còn nét chữ viết bằng mực xanh. “… đưa… con bé…”

Mai cầm mảnh giấy ra giữa sân, nghiêng nó về phía nắng. Thoa từ trong bếp bước ra, tay còn ướt. Chị liếc mảnh giấy, nhìn em, rồi bưng rá lạc ra thềm ngồi bóc. Mai đưa mảnh giấy lên gần mắt. Hai chữ “đưa” và “con bé” còn khá rõ.

Hồi nhỏ, Mai từng nghe người lớn trong nhà nhắc đến chuyện gì đó rồi ngừng nói khi cô bước vào. Khi ấy Mai còn bé. Lớn lên, cô cũng chưa lần nào hỏi lại. Mai gấp mảnh giấy theo nếp cũ, nhét vào túi áo, ngồi xuống thềm.

“Hồi em bé, có hôm nào mẹ đi xa, không ở nhà không?”

“Nhiều chứ.”

“Ai trông em?”

Thoa bấm vỏ một củ lạc, tách đôi, bỏ hạt vào rá.

“Thì chị em mình thay nhau.”

“Chị Lý hay trông em nhất, phải không?”

“Ừ. Lâu rồi, chị không nhớ rõ.”

Mai định hỏi Thoa về mảnh giấy, nhưng chị vẫn cúi bóc lạc, vỏ lạc rơi đầy dưới chân.

“Chị phơi chiếu kỹ nhé. Em mang theo.”

“Mang theo làm gì?”

Thoa cúi xuống rá lạc. Mai lấy điện thoại ra, gọi cho Hùng. Anh bắt máy giữa tiếng người nói chuyện ồn ào.

“Mai à? Em về rồi à? Để mai anh sang.”

“Anh sang sớm nhé.”

 

Mảnh 3.

Hùng dựng xe ngoài cổng, xách theo túi cam. Thoa đang ngồi nhặt rau trong bếp, nghe tiếng xe thì ngẩng lên.

“Anh sang đấy à? Mai đang đợi.”

Hùng đặt túi cam lên bàn. Mai đang ngồi bên chiếc chiếu.

“Anh ngồi đi. Em hỏi anh chuyện này.”

Hùng kéo chiếc ghế nhựa lại gần, ngồi xuống cạnh cuộn chiếu.

“Chiếu ở đâu ra thế?”

“Bà Tư tìm thấy trong kho đình. Mẹ gửi ở đấy lâu rồi.”

Hùng cúi xuống sát mép chiếu, lần theo đường khâu. Đến chỗ sợi đay đổi màu, anh dừng lại, ấn nhẹ vào đó.

“Anh biết chiếc chiếu này chứ?” Mai hỏi anh.

“Ngày trước nhà mình dùng suốt.”

“Thế sao mẹ lại gửi ở đình nhỉ?”

Hùng cầm chiếc khăn trên vai lau mồ hôi, rồi ngước ra cổng. Ngoài đường, một chiếc xe chở hàng chạy qua, tiếng máy mỗi lúc một xa.

“Chuyện lâu rồi, anh cũng không nhớ hết.”

Mai lấy mảnh giấy trong túi áo đưa cho Hùng.

“Chữ mất gần hết rồi.”

“Nhưng vẫn đọc được chữ ‘đưa’, ‘con bé’.”

“Ai nói với em chuyện ấy?”

“Em tìm thấy trong chiếc chiếu.”

Hùng đứng dậy, đi ra hiên. Anh cúi xuống nhấc chiếc xe máy đang dựng nghiêng, xoay đầu xe về phía cổng rồi lại buông tay.

“Hồi ấy em còn bé quá. Chuyện lâu rồi, anh cũng chẳng biết được bao nhiêu.”

“Anh có biết mẹ định đưa em đi đâu không?”

Hùng quay lại. Thoa từ trong bếp bước ra, tay cầm đĩa ổi vừa bổ.

“Hai anh em ăn ổi đi.”

Hùng kéo ghế ngồi xuống, nhặt miếng ổi.

“Anh nhớ hôm ấy mẹ đi từ sớm. Trong nhà có việc gì đó, anh không rõ. Chị Lý đưa em ra đình.”

“Tại sao lại đưa em ra đình?”

“Anh không biết. Lúc anh đến thì hai chị em đang ở đấy.”

Mai chờ anh nói tiếp. Hùng đặt miếng ổi xuống đĩa, lấy móng tay cạo vết bẩn trên mặt bàn.

“Anh ở đấy lâu không?”

“Anh đến tìm em. Chị Lý bảo cứ để em ngủ.”

“Rồi anh về à?”

Hùng gật đầu.

“Anh nghĩ chị ấy trông được em.”

Thoa đặt chiếc bát xuống bàn. Tiếng sành chạm mặt gỗ khô khốc. Chị quay vào bếp.

Mai hỏi Hùng:

“Anh có gặp chị ấy lần cuối ở đình không?”

Hùng cúi xuống, cầm miếng ổi lên.

“Anh chỉ nhớ lúc anh đi, chị ấy vẫn ở đó.”

Anh im lặng, cầm túi cam đặt vào góc bàn.

“Em cứ giữ chiếc chiếu. Đừng vứt đi.”

“Vâng.”

Hùng dắt xe ra cổng. Trước khi nổ máy, anh còn ngoái vào trong sân.

Mai nhớ mang máng có lần tỉnh giấc ở một nơi xa lạ, đầu kê trên thứ gì đó rất mềm. Có người ngồi bên cạnh, thỉnh thoảng đưa tay vuốt tóc cô.

Mai quay sang Thoa.

“Chị Lý có hay đưa em ra đình chơi không?”

Thoa vẫn rửa rau. Nước chảy qua kẽ tay, cuốn mấy chiếc lá nhỏ xuống miệng cống.

“Không. Chị ấy ít đưa em ra đấy.”

“Thế hôm ấy tại sao chị ấy lại đưa em đi?”

Thoa tắt vòi nước. Chị đứng yên một lúc, cầm rổ rau lên.

“Chị không nhớ rõ.”

Mai không hỏi nữa. Cô cất mảnh giấy vào ví, vuốt lại mép chiếu.

 

Mảnh 4.

Sáng hôm sau, Mai ra đình làng. Bà Tư đang quét lá ngoài sân. Thấy Mai, bà dựng chổi vào gốc cau.

“Cháu muốn hỏi bà một chuyện. Hồi trước, chị Lý có đưa cháu ra đình lần nào không?”

Bà Tư kéo chiếc ghế gỗ dưới mái hiên.

“Ngồi xuống đây đã.”

Mai ngồi đối diện bà. Lâu sau, bà mới nói.

“Có. Lâu lắm rồi.”

“Hôm ấy mẹ cháu đi vắng phải không bà?”

Bà Tư ngước lên.

“Ai kể với cháu?”

“Anh Hùng nói chị Lý đưa cháu ra đây. Nhưng anh ấy không nhớ chuyện sau đó.”

Bà Tư đưa mắt ra cổng đình. Ngoài đường, mấy người đàn bà đi chợ ngang qua.

“Hôm ấy mẹ cháu đi từ sớm. Đến trưa thì Lý bế cháu đến đây.”

“Mẹ cháu có dặn gì bà không?”

“Bà chỉ nhớ hôm ấy cháu khóc nhiều. Lý dỗ mãi không được, bèn trải chiếc chiếu ra. Nó lấy tay phủi mấy lượt mới đặt cháu xuống.”

“Chị ấy có nói gì với bà không?”

“Nó bảo cháu buồn ngủ. Nó lấy áo của nó gấp lại làm gối cho cháu.”

“Áo màu gì hả bà?”

“Áo nâu. Hình như thế. Áo cũ, chỗ khuỷu tay đã sờn.”

Mai đưa tay lên gáy. Từ nhỏ, cô đã có thói quen gấp chiếc áo làm tư để kê đầu mỗi khi nằm nghỉ.

Bà Tư nói tiếp:

“Rồi Hùng đến tìm cháu. Nó đứng ngoài cửa gọi. Lý ra nói chuyện với nó. Bà không nghe rõ hai đứa nói gì. Lát sau, Hùng về.”

“Còn chị Lý?”

Bà Tư cúi xuống nhặt chiếc lá khô dưới chân ghế, bẻ đôi rồi thả vào chiếc rá đặt bên cạnh.

“Nó vẫn ngồi với cháu. Bà bảo đưa cháu về nhà đi, nhưng nó nói chờ mẹ cháu.”

Ngoài sân, gió thổi qua hàng cau, làm những chiếc lá dài cọ vào nhau.

Bà Tư chậm rãi nói tiếp:

“Đến chiều, bà phải sang nhà bên cạnh có việc. Lúc quay về, hai chị em vẫn ở trong gian chính của đình. Cháu nằm ngủ trên chiếu, còn Lý ngồi dựa vào cột. Bà hỏi sao chưa đưa em về, Lý chỉ lắc đầu.”

Bà Tư đưa tay vuốt mái tóc bạc, rồi cúi xuống nền gạch.

“Vài hôm sau, bà nghe tin Lý gặp nạn trên đường ven sông.”

“Hôm chị ấy mất, bà có biết ngay không?”

“Cả làng đều biết mà.”

“Thế mẹ cháu có đến tìm bà không?”

Bà Tư im lặng, chậm chạp đứng dậy, đi vào gian kho. Mai ngồi chờ ngoài hiên. Lát sau, bà trở ra.

“Hôm ấy Lý mang chiếu từ nhà ra. Sau này, mẹ cháu đem cuộn chiếu gửi bà.”

“Mẹ cháu có khóc không?”

Bà Tư nhìn đoạn dây đay trong tay, không đáp. Một tàu cau rơi xuống sân. Bà cúi nhặt, đi vào nhà. Mai ngồi thêm một lúc, đứng dậy. Ra đến cổng, cô ngoái về phía gian kho.

 

Mảnh 5.

Chiều hôm ấy, Thoa đang nhặt rau ngoài hiên thì Mai mang chiếc chiếu vào nhà.

“Em vừa ra đình à?”

“Vâng. Em hỏi chuyện bà Tư.”

Thoa đặt rổ rau xuống.

“Bà kể gì?”

Mai tháo sợi dây buộc, dựng chiếc chiếu dựa vào vách.

“Bà bảo hôm ấy chị Lý đưa em ra đình, trải chiếu, lấy áo cho em làm gối.”

Thoa quay vào bếp. Mai nghe tiếng chị mở vòi nước, tiếng rổ rau chạm vào thành chậu. Trên bếp, nồi nước đang sôi. Thoa vặn nhỏ lửa, dùng khăn nhấc nắp nồi lên.

“Chuyện hơn hai mươi năm rồi.”

Mai ra gian ngoài, lấy chiếc áo len trên phản, gấp làm tư đặt bên cạnh.

Thoa bưng nồi canh ra bàn. Thấy Mai vẫn giữ chiếc áo cũ, chị hỏi:

“Áo rách rồi, sao em không bỏ đi?”

“Em vẫn mặc được.”

“Để chị vá lại cho.”

Thoa lật mặt trong, tìm chỗ sờn ở khuỷu tay, sau đó vào buồng lấy hộp kim chỉ. Chị xâu kim, mấy lần sợi chỉ vẫn trượt khỏi lỗ kim.

“Ngày trước chị Lý có hay vá áo cho em không chị?”

“Chị ấy khéo tay hơn chị.”

Thoa chăm chú kéo sợi chỉ qua lớp len. Ngoài sân, nắng đã xuống thấp. Bóng cây nhãn đổ qua bậc thềm, phủ lên một góc chiếu. Thoa khâu xong, cắn đứt sợi chỉ, đưa áo cho em. Mai ngạc nhiên ngắm đường vá nhỏ và đều, cùng màu với lớp len đã bạc. Thoa thu kim chỉ vào hộp, đi vo gạo.

Tối hôm ấy, trong bữa cơm, Thoa kể chuyện đứa cháu mới xin được việc, nhà hàng xóm sửa mái. Mai nghe, thỉnh thoảng hỏi lại vài câu.

Sáng hôm sau, Mai thu xếp đồ đạc để về. Thoa lấy mấy chiếc bánh nếp và gói lạc rang bỏ vào túi cho em.

“Mang đi mà ăn dọc đường. Về đến nhà thì gọi cho chị.”

Mai cuộn chiếc chiếu trong túi nilon to. Thoa đứng bên cạnh nhắc cô đừng quên chiếc áo len mới vá.

Hùng gọi điện, bảo sẽ chở Mai ra bến. Anh đến khi hai chị em vừa khóa cửa. Hùng bê cuộn chiếu ra xe, đặt ngang phía sau rồi lấy dây buộc lại. Đến bến, anh tháo dây, nhấc cuộn chiếu xuống đưa cho Mai. Mai chọn chỗ ngồi bên cửa sổ. Khi xe chuyển bánh, cô thấy Hùng vẫn đứng dưới mái bến, hai tay đút túi quần.

Mai đặt cuộn chiếu lên giá hành lý. Cô lấy chiếc áo len trong túi ra, gấp làm tư rồi kê dưới đầu, tựa vào thành ghế. Qua cửa kính, những mái nhà thưa dần. Trong giấc ngủ chập chờn, Mai lại thấy vạt áo nâu nằm dưới đầu mình.

 

Đã đăng:

– Tạp chí Sông Hương, số 453, tháng 11/ 2026

– Báo Hải Phòng, số 520 Bộ mới 1942, 12/11/2026