Hy Vọng

(Truyện ngắn)

Giọng đọc của Hà Phương

Minh họa Trần Ngọc Quỳ

Mai Văn Phấn

Hương ngồi một mình trong phòng trực. Căn phòng nhỏ, gọn gàng, ánh sáng từ màn hình máy tính là điểm sáng duy nhất trong không gian mưa chiều. Gió thoảng vào phòng, mang theo hương thơm ngọt ngào của hoa đậu tằm cùng mùi thuốc sát trùng từ phòng y tế bên cạnh, nơi vài cá thể linh trưởng đang được điều trị.

Sau khi tốt nghiệp thạc sĩ ngành Khoa học Động vật và Môi trường tại Đại học Wageningen (Hà Lan), Hương từ chối lời mời làm việc của một tổ chức quốc tế, chọn trở về vùng rừng núi Cúc Phương, nơi cô từng lớn lên. Tuổi thơ cô gắn với những lần theo ông ngoại băng qua lối mòn rậm rạp đi hái măng, nghe ông kể chuyện về cây đại thụ ngàn năm tuổi và muôn loài hoang dã. Vào những đêm trăng, mẹ kể cho cô nghe truyền thuyết về con khỉ trắng từng dẫn đường cho quân lính nhà Trần vượt đại ngàn. Cha cô là kiểm lâm viên, đã hy sinh trong một đợt truy quét lâm tặc ở vùng biên giới Tây Nguyên. Sau biến cố đó, mẹ rời quê vào Nam tìm một khởi đầu mới.

Hương lớn lên bên ông bà ngoại, những người gắn bó mật thiết với rừng xanh. Họ sống bằng những nghề mưu sinh như lấy mật ong, đào nấm, hái măng, bắt cá suối, tìm lá thuốc, chặt song mây đan gùi, đan thúng. Nhưng rừng dần cạn kiệt, mọi thứ trở nên khan hiếm. Ông bà không còn sống nhờ vào rừng được nữa, phải chuyển hẳn sang làm nông nghiệp. Trong những năm tháng ấy, giấc mơ tìm lại bóng hình đại ngàn của Hương cứ lặng lẽ và bền bỉ nhen nhóm.

Hương đang tua lại đoạn video từ cụm camera giám sát suối Thanh Vân, nhưng ánh mắt cô không còn tập trung vào đó nữa. Qua khung cửa sổ, cô dõi theo con vượn đen má hung đang thu mình trong chuồng bán lộ thiên ở góc sân. Con vượn đực ấy từng đi lạc vào khu đầm nhà ông Đoàn ở Tràng Cát, Hải Phòng. Nhận ra dấu hiệu đặc trưng của một loài động vật quý hiếm, gia đình ông đã chủ động liên hệ và bàn giao nó cho Trung tâm Cứu hộ Linh trưởng nguy cấp tại Cúc Phương.

Suốt hơn ba thập kỷ qua, Trung tâm bền bỉ chăm sóc và bảo tồn các loài linh trưởng nguy cấp. Ẩn mình dưới tán cổ thụ rậm rạp ven Vườn Quốc gia Cúc Phương, nơi đây đã ghi dấu nhiều thành tựu quan trọng, trong đó có những ca sinh sản thành công trong điều kiện nuôi nhốt, trước khi những con vật ấy được đưa trở lại rừng xanh.

Hương nhớ lại ngày đầu tiên con vượn đen má hung được đưa về Trung tâm. Nó gầy gò, hoảng loạn, thường thu mình trước những tiếng động và cử chỉ của con người. Hương đứng bên chuồng sắt, nhìn con vật co ro, bất động trước mọi tiếng động. Lòng cô chùng xuống. Cô không biết con vượn có còn khả năng hồi phục hay không. Nhưng cô vẫn tin nó còn đủ sức sống để vượt qua tình trạng ấy và quyết định đặt tên cho nó là Hy Vọng. Rồi con vật dần hồi phục. Bộ lông đen óng, ánh bạc dưới nắng; những bước di chuyển ngày một nhanh nhẹn. Ánh mắt hốt hoảng trước kia cũng bình thản hơn. Đôi lúc, nó nhìn theo Hương khi cô đi ngang qua chuồng.

Hy Vọng nhanh chóng quen thân với các nhân viên ở Trung tâm, nhưng nó thích quấn quýt nhất bên Hương và Khang, đồng nghiệp của cô, một kỹ thuật viên trẻ mới vào Trung tâm chưa đầy một năm. Tốt nghiệp ngành Kinh tế Nông nghiệp, nhưng ngay từ khi ra trường, Khang đã chọn theo các dự án bảo tồn động vật hoang dã. Có lần Hương tò mò hỏi lý do, cậu chỉ cười:

“Em thấy những con vật cần em hơn con người chị ạ.”

Khang trầm tính, chỉn chu, luôn mang theo cuốn sổ nhỏ để ghi chép những biến động từ các camera, bẫy ảnh và cả những âm thanh lạ trong rừng.

Mưa vẫn dạt dào qua mái chuồng như tấm rèm mỏng, ngăn cách con vượn với thế giới hoang dã của nó. Hy Vọng ngồi co người trong góc chuồng, đôi lúc hướng mắt về phía rừng. Từ xa bỗng vọng lại tiếng hú dài, vang giữa đại ngàn. Âm thanh ấy cắt ngang dòng suy nghĩ của Hương. Cô quay lại, thấy Hy Vọng bám chặt lấy song chuồng, rồi cũng cất tiếng hú da diết. Âm thanh xuyên qua màn mưa, vang vọng về miền rừng xa thẳm.

Cuối chiều, Khang trở về Trung tâm. Gặp Hương, cậu vội cắm USB vào máy tính, rồi chỉ tay lên một góc màn hình lớn trong phòng giám sát.

“Có hình ảnh một con vượn cái gần cụm camera số 5, đây chị. Cạnh bãi mối cũ. Lông màu hung vàng, có vệt đen trên đầu.”

Hương nghe vậy, giọng cô bỗng rộn lên phấn khích. Cô kể, khi trời mưa, đã nghe tiếng một con vượn hú, rồi Hy Vọng đáp lại bằng tiếng hú bồn chồn. Cô hỏi Khang:

“Liệu có phải nó không nhỉ? Nếu lông nó màu hung vàng và có vệt đen trên đầu thì khả năng cao nó cùng loài vượn đen má hung với Hy Vọng đấy.”

Khang gật đầu. Cậu vừa kiểm tra lại hình ảnh trên camera, đúng thời điểm đó chỉ có một con vượn cái xuất hiện. Một khoảng lặng trôi qua trong căn phòng. Rồi Khang chỉ vào màn hình. Ngay sau khi camera ghi lại chuyển động của con vượn, từ phía Tây Nam xuất hiện ánh đèn pin và một vệt sáng di chuyển giữa các thân cây. Ở một khung hình khác, chiếc bẫy ảnh đặt thấp ghi lại những dấu chân người trên nền đất ướt.

Hương nhìn Khang, vẻ ngạc nhiên hiện rõ trên mặt.

“Hôm nay ở Trung tâm chỉ có hai người trực, chẳng thể có ai khác vào khu vực ấy. Liệu có phải người lạ?”

Khang gật đầu. Cậu nghĩ có thể là dân đi rừng, nhưng nếu là bọn săn trộm thì mọi chuyện sẽ trở nên nghiêm trọng. Hương siết chặt hai bàn tay. Trong đầu cô thoáng hiện những hình ảnh lấy từ bẫy ảnh kỹ thuật số mấy ngày trước, lồng sắt nhỏ, cuộn dây... được giấu trong lùm cây thấp.

Hương nhìn ra cửa sổ. Hy Vọng đã lặng lẽ trở về góc chuồng, co người lại, vòng tay ôm lấy đầu gối. Đôi mắt con vượn khép hờ. Từ phía rừng xa, một tiếng hú khác lại vọng đến.

“Mai ta lên trạm quan sát số 5. Cậu lên phương án tiếp cận con vượn cái ngay nhé!”

Khang gật đầu, ánh mắt không giấu nổi vẻ háo hức. Ngoài xa, tiếng côn trùng rỉ rả. Đêm ở Cúc Phương, mọi thứ như chậm lại. Bóng tối phủ dày khu rừng.

Hôm sau, Hương và Khang lên đường sớm. Trạm quan sát số 5 nằm cách Trung tâm gần ba cây số đường rừng, phải đi bộ men theo sườn núi, qua nhiều đoạn trơn trượt do mưa đêm. Từ đỉnh dốc, Cúc Phương hiện ra trong màn sương bảng lảng. Những dải núi nhấp nhô dưới thảm lá xanh thẫm. Khi đến khu vực đặt camera, Khang chỉ tay về vạt cỏ bị dạt sang một bên và những dấu giày còn in trên nền đất ướt.

“Chị nhìn kìa. Dấu giày to nhỏ khác nhau, không chỉ một người.”

Hương cúi xuống, lấy điện thoại chụp lại dấu vết. Khang lắp thẻ nhớ rút từ camera vào laptop, mắt dán chặt vào màn hình. Cậu tua nhanh rồi dừng ở một đoạn có những bóng người thấp thoáng giữa các thân cây, di chuyển chậm, có ánh đỏ le lói. Một người trong nhóm vác một vật giống như chiếc lồng sắt, có một bọc vải buộc bên trên.

“Có vẻ là dân bẫy động vật chuyên nghiệp,” Khang thốt lên. “Chị thấy cái lồng và bọc vải kia không? Em đoán là chúng đã chuẩn bị lồng bẫy hoặc bẫy dây từ trước.”

Hương dán mắt vào màn hình.

“Bọn này có thiết bị chuyên dụng, biết cả cách tránh né camera. Chị nghĩ con vượn cái mình phát hiện hôm qua chính là mục tiêu của chúng.”

Cả hai nhìn nhau, cảnh giác. Khang hạ giọng:

“Phải báo lãnh đạo Trung tâm để ngăn chặn gấp chị nhỉ. Lắp thêm bẫy ảnh quanh khu vực này nữa.”

Hương bảo:

“Cậu liên hệ đội tuần tra rừng đi. Chị sẽ làm báo cáo khẩn lên Ban Giám đốc.”

Sáng hôm sau tại Trung tâm, màn hình giám sát hiện lên ba bóng người di chuyển nhanh về phía bìa rừng phía tây, khu vực vừa phát hiện dấu tích con vượn cái. Chúng khiêng một chiếc lồng sắt phủ bạt.

“Có lẽ chúng đã bắt được con vượn,” giọng Hương lạc đi.

Khang siết quai ba lô:

“Ta cần hành động ngay, không thể để chúng ra khỏi vùng lõi!”

Khang gửi gấp dữ liệu video và ảnh chụp bằng chứng cho lãnh đạo Trung tâm, trong lúc Hương gọi điện cho Giám đốc. Chỉ ít phút sau, lực lượng ứng trực của Vườn Quốc gia Cúc Phương đã có mặt. Đội tuần tra liên ngành, gồm kiểm lâm và công an, do anh Nam, đội trưởng kiểm lâm, làm tổ trưởng. Cán bộ Trung tâm cùng lực lượng ứng trực chia thành ba mũi. Hương dẫn mũi trung tâm, Khang theo cánh trái, còn mũi chặn án ngữ ở Ngã ba Dội, nơi ba con suối nhỏ tụ lại thành một dòng nước xiết. Mọi người rảo bước, căng thẳng hiện rõ trong từng hơi thở.

Cả ba mũi cùng áp sát mục tiêu. Khang và hai chiến sĩ công an men theo ven suối. Bất chợt, một bóng đen vụt qua trước mặt họ. Khang cùng một chiến sĩ công an lao nhanh qua bụi lau. Ở hướng trung tâm, Hương cùng anh Nam và một kiểm lâm viên luồn qua những lùm cây rậm, tiến gần nơi bọn săn trộm đang tìm đường rút lui.

Trước mặt họ là hai gã đang kéo lê chiếc lồng sắt. Tấm bạt phủ chệch ra ngoài. Một con vượn bên trong đang giãy giụa dữ dội, móng cào vào song sắt, đôi mắt hoảng loạn. Bên hông nó, một vết thương đang rỉ máu, được dán vội bằng băng keo.

Tiếng quát lớn sắc lạnh của một chiến sĩ công an làm những kẻ săn trộm hoảng hốt. Gã thấp lùn loạng choạng lùi lại, toan kéo chiếc lồng chạy thoát. Anh Nam quát dừng lại, nhưng gã cao to bất ngờ rút súng. Tiếng đạn nổ chát chúa. Khang loạng choạng, ôm lấy đùi rồi ngã xuống. Một viên đạn sượt qua chân cậu. Anh Nam cùng chiến sĩ công an nhanh chóng kéo Khang vào sau một gốc cây lớn.

Hương nấp sau mô đất, nhìn thấy Khang bị thương nhưng không thể lập tức chạy tới. Cô giữ vị trí, chờ lực lượng công an khống chế những kẻ săn trộm. Gã cao to tiếp tục chống trả, nhưng cuối cùng bị một chiến sĩ công an bắn trúng cánh tay, buông rơi khẩu súng. Tên còn lại vùng chạy, lập tức bị hai chiến sĩ khác quật ngã. Khi tiếng súng đã dứt và khu vực được kiểm soát, Hương mới chạy đến chỗ Khang. Cô mở túi cứu thương, ấn chặt miếng gạc lên vết máu loang ở đùi, băng bó và trấn an cậu rằng vết thương chỉ là vết sượt, không nguy hiểm đến tính mạng.

Sau đó, Hương đến bên chiếc lồng mà bọn săn trộm bỏ lại. Con vượn cái hung vàng với vệt đen trên đỉnh đầu đang co mình thở gấp. Bụng nó phập phồng yếu ớt. Bàn tay Hương đặt nhẹ lên song sắt. Cô nói những lời nhỏ nhẹ, cố xoa dịu nỗi hoảng loạn của con vật.

Hương quỳ bên chiếc lồng. Con vượn cái hé mắt nhìn, ánh nhìn vẫn hoang mang nhưng không còn giãy giụa. Nó được đưa về Trung tâm trong tình trạng kiệt sức, mất máu, nhưng may mắn đã qua cơn nguy kịch. Dù bắt đầu ăn trở lại, nó vẫn thu mình trong góc chuồng, co rúm mỗi khi nhân viên chăm sóc đến gần. Hương dành nhiều thời gian theo dõi và chăm sóc con vật. Cô thường ngồi bên chuồng, gọi nó bằng giọng êm ái, kiên nhẫn.

Chiều muộn. Mây trôi lững lờ qua những tán cây trong sân Trung tâm Cứu hộ Linh trưởng. Hy Vọng ngồi trong chiếc lồng đối diện với lồng con vượn cái, bàn tay chống nhẹ lên sàn gỗ. Hai con vượn lặng lẽ nhìn nhau. Vết thương bên hông con vượn cái sắp lành, nhưng cơ thể vẫn yếu ớt, cử động chậm chạp. Khi nhìn thấy Hy Vọng lần đầu, nó run lên nhè nhẹ. Hy Vọng phát ra một tiếng kêu trầm và sâu.

Con vượn cái đang dần hồi phục. Hương thường ngồi bên chuồng, gọi nó bằng cái tên cô đặt: Bình An. Ban đầu, con vật chỉ im lặng, đôi mắt đầy vẻ lo âu. Nhưng từng chút một, ánh mắt ấy dần bớt hoang mang; mỗi khi Hương gọi, nó lại quay đầu về phía cô. Dần dà, nó mon men đến gần và nhón lấy thức ăn từ tay Hương chìa ra. Sự tin cậy lớn dần, đôi khi nó để cho Hương chạm vào tay hoặc gại gại lên đầu nó.

Sau khi Bình An hồi phục hoàn toàn, các nhân viên chăm sóc bắt đầu cho hai con vượn làm quen với nhau qua những lần tiếp xúc có kiểm soát. Khi nhận thấy chúng không còn phản ứng bất thường, Trung tâm mới chuyển cả hai sang cùng một khu chuồng. Hy Vọng ra vẻ một chàng trai chững chạc, luôn nhường cho Bình An ăn trước. Hai con cùng vui đùa, chuyền trên những cành cây to gài trong chuồng. Hy Vọng thường biểu diễn những cú đu mình vắt vẻo hoặc móc chân vào cành cây, treo mình lộn ngược xuống. Đùa nghịch chán, hai con vượn lại ngồi gãi lưng cho nhau. Chúng trò chuyện bằng thứ ngôn ngữ riêng, líu ríu, lẹc khẹc, đôi lúc cất tiếng hót vang xa, lảnh lót. Thỉnh thoảng, từ rừng xa vọng lại tiếng hú của những con vượn khác. Chúng dỏng tai lên nghe, áp người vào song sắt, dõi mắt ra xa.

Sau vài tháng cùng bác sĩ thú y theo dõi sức khỏe và hành vi của hai con vượn, Hương biết chúng đã sẵn sàng trở về rừng. Cô cùng các đồng nghiệp hoàn tất những bước kiểm tra cuối cùng, gắn cho mỗi con thiết bị theo dõi vô tuyến chuyên dụng để phục vụ việc giám sát sau tái thả. Những ngày chuẩn bị, Hương thường đứng nhìn chúng từ xa, không muốn sự có mặt của mình làm ảnh hưởng đến khả năng thích nghi với môi trường tự nhiên.

Một sáng đầu thu, xe của Trung tâm dừng bên suối Thanh Vân. Cửa chuồng được mở ra. Sau vài phút nhìn ngó thăm dò, Hy Vọng phóng ra trước với động tác dứt khoát. Nó bám lấy thân cây, chuyền cành nhanh nhẹn, bộ lông đen tuyền nổi bật dưới nắng sớm. Bình An theo sau, bước đi cẩn trọng nhưng không hề sợ hãi. Hy Vọng dừng trên cành cao, ánh mắt nâu sẫm dõi theo đoàn người. Bất chợt, nó cất lên chuỗi âm thanh vang vọng. Ngay lập tức, con vượn cái cũng ngân lên tiếng hót. Tiếng hót của chúng hòa quyện, lan xa giữa thinh không, khiến cả nhóm lặng đi. Hương nhìn theo bóng hai con vượn, nói với Khang, giọng nghèn nghẹn:

“Chúng đang chào tạm biệt chúng ta đấy.”

Hy Vọng ngoái nhìn lần cuối, rồi vụt qua những tán lá rậm rạp. Bình An nhẹ nhàng đu theo, thân hình nhỏ nhắn nhanh chóng khuất vào rừng xanh.

Vài năm sau, vào một sáng trong lành, Hương ngồi trong văn phòng, mắt dừng lại trên màn hình giám sát. Tín hiệu từ thiết bị theo dõi đưa cô đến khu vực hai con vượn đang sinh sống. Hình ảnh từ camera đặt tại đó hiện lên hai con vượn, một con đen tuyền với đám lông má màu hung, con kia có lưng và đùi ánh vàng, vệt đen trên đầu. Chúng đang hái quả trên cành cây. Cạnh chúng, một con vượn nhỏ chập chững chuyền sang nhánh cây bên cạnh. Nó nắm được cành cây, đu mình sang.

Cúc Phương – Cát Bà, 6/2025

M.V.P

(Đăng Báo Văn Nghệ số 9, ra ngày 28/2/2026)