Cộng sinh

Minh họa của Nguyễn Minh

Mai Văn Phấn

Hà đứng bên tủ kính thứ ba. Bên trong là một trái tim được bảo quản trong hộp kính chuyên dụng. Dưới ánh đèn, trái tim ấy trông như một viên đá cuội cô độc. Cạnh hộp kính có bảng thông tin hiện vật. Khách tham quan thường phải ghé sát mới đọc được dòng chữ “Mẫu vật 603. Trái tim của nhà thơ T.V.H (1906–1982).”

Một người đàn ông trung niên nán lại trước tủ kính, tò mò hỏi Hà.

“Đây là trái tim thật phải không cô?”

“Vâng, tất cả các mẫu vật trưng bày ở phòng này đều là thật ạ.”

Hà đáp. Ông khách gật đầu, cúi xuống chăm chú thêm lần nữa.

Phòng trưng bày số 7 nằm tách biệt với các khu vực khác của Bảo tàng X, ở cuối một hành lang dài. Đây là nơi lưu giữ những di vật đặc biệt gắn với cuộc đời các nhân vật có ảnh hưởng trong lịch sử và văn hóa. Bên cạnh bản thảo, thư từ và đồ dùng cá nhân, bảo tàng còn bảo quản một số mẫu vật sinh học có nguồn gốc từ chính những nhân vật ấy.

Cuối buổi làm việc, trong lúc kiểm tra các tủ kính trước khi bàn giao, Hà dừng bên mẫu vật 603. Cô nhìn trái tim hồi lâu. Nhịp tim cô như chậm đi. Cô đưa tay lên ngực, lắng nghe một nhịp đập khác từ đâu vọng tới. Hình như nhịp đập ấy đang len vào lồng ngực cô. Hai nhịp đập như tìm đến nhau.

Hà bước tới gần tủ kính, thấy rõ từng đường gân nhỏ trên trái tim. Cô ghé sát mặt kính. Hơi thở làm mờ một khoảng nhỏ trên bề mặt trong suốt. Buổi chiều đã vắng tiếng người. Tim cô bỗng đập dồn. Từ khối cơ tưởng đã ngủ yên ấy, một giai điệu không thành tiếng vọng về. Hà giật mình, hai tay bám vào cạnh tủ.

Hà ghi chép giờ giấc theo thói quen, tắt đèn, đi ra. Nhưng khi cánh cửa phòng trưng bày vừa khép, cô có cảm giác mình đã bỏ quên điều gì đó bên trong.

 Đêm đó, Hà ngủ muộn. Cô lắng nghe nhịp tim mình. Trong tiếng đập đều đặn ấy, những hình ảnh xa lạ lần lượt hiện về: ngòi bút lướt trên giấy, tiếng thở của người đàn ông đang viết, chiếc bàn gỗ cũ và những trang bản thảo còn dang dở.

Sáng hôm sau, Hà đến bảo tàng sớm. Cô bước vào phòng trưng bày số 7, không vội bật máy thuyết minh, cứ thế đi thẳng tới tủ kính. Hà có cảm giác sắc xám của trái tim nhạt dần, một ánh hồng mờ ảo hiện lên. Cô đặt tay lên mặt kính. Nhịp tim trong lồng ngực bỗng trở nên khác lạ. Trong thoáng chốc, cô thấy mình đứng trong căn phòng chật hẹp, giống những hình ảnh trong giấc mơ. Trên chiếc bàn gỗ là những trang giấy viết dở, nét chữ nghiêng, có chỗ bị gạch xóa. Bàn tay cô thấy đêm qua đang đặt trên trang giấy, như sắp viết tiếp một câu thơ.

Hà nhắm mắt, thoáng rùng mình. Một đời sống từng cháy sáng giờ chỉ còn những dư ảnh này. Bàn tay cô run lên, muốn rời khỏi mặt kính, nhưng một phần nào đó trong cô cưỡng lại ý muốn ấy.

Bàn tay trên trang giấy kia bắt đầu di chuyển. Những dòng chữ lần lượt hiện ra. Hà đọc từng câu thơ vừa thành hình. Nhưng cứ mỗi lần đọc hết một dòng, các ký tự nhạt dần, biến mất.

Mọi thứ trước mắt Hà đều gợi cảm giác thân quen. Trái tim trong tủ kính dẫn Hà vào những ký ức của nhà thơ. Cô mải miết theo những hình ảnh hiện ra, quên cả căn phòng trưng bày. Tiếng chân người ngoài sảnh vọng vào. Những hình ảnh tan biến. Hà mở mắt, tiếp tục công việc.

Khi khách tham quan bước vào, cô bật màn hình và thuyết minh như mọi ngày. Nhưng đến phần giới thiệu tên tuổi chủ nhân trái tim, ngực cô bỗng co thắt. Hà phải dừng giây lát mới nói tiếp được về nhà thơ T.V.H, một gương mặt tiêu biểu của đầu thế kỷ XX, thời điểm thơ Việt bắt đầu tìm thấy nhịp điệu hiện đại.

Lúc khách tham quan đã tản sang các phòng khác, Hà đứng sát tủ kính. Cô áp bàn tay vào mặt kính. Nhịp tim chậm đi, hòa vào nhịp đập kia. Căn phòng với chiếc bàn gỗ đơn sơ hiện ra. Những trang giấy gạch xóa, những ngón tay gầy. Hà có cảm giác người vừa ngồi ở đó chỉ mới rời đi.

Lồng ngực cô nhói lên. Hà có cảm giác một sinh mệnh khác đang lớn dần bên trong mình. Hà hoảng hốt rút tay khỏi tủ kính, vội vã chạy sang phòng dữ liệu ở đầu hành lang, nơi cô hiếm khi lui tới. Cánh cửa gắn thiết bị nhận diện từ từ mở ra.

Bên trong, những màn hình chi chít mã số và dữ liệu. Hà nhập mã 603, mở mục thông tin cá nhân, lần theo đường dẫn đến kho lưu trữ văn bản. Những ảnh chụp bản thảo viết tay hiện lên. Nét chữ nghiêng mảnh, những dòng gạch xóa và vết mực loang giống hệt những gì cô vừa thấy trong giấc mơ. Hà đọc kỹ một trang bản thảo.

Thời sinh viên, Hà từng say mê những vần thơ u hoài và khát khao của nhà thơ này. Có những thi tứ khiến cô luôn cảm thấy mình, dù thuộc hàng hậu bối, vẫn như người được gọi tên. Giờ đây, đứng trước những trang thủ bút, cô không còn biết cảm giác ấy bắt nguồn từ sự đồng điệu văn chương hay từ một điều gì khác.

Giọng người đàn ông phía sau khiến cô quay lại. Người quản lý phòng lưu trữ di cảo đứng đó, hỏi cô đang tìm gì. Hà đáp rằng cô muốn xem thêm tư liệu về tác giả, tác phẩm để trả lời những câu hỏi của khách tham quan. Sau chút ngập ngừng, cô kể về cảm giác nghe thấy tiếng thở dài, thấy bàn tay đưa trên mặt giấy.

Ông bước đến gần. “Ở đây cái gì cũng tồn lưu.” Ông mỉm cười, ánh mắt dừng trên những dòng thủ bút. “Cô cũng không phải người đầu tiên cảm nhận được điều đó.”

Hà đứng lặng, chưa hiểu hết những gì ông vừa nói.

Cô rời phòng dữ liệu, ra hành lang. Lời người quản lý khiến Hà yên tâm phần nào. Nhưng khi trở về phòng trưng bày số 7, cô thấy căn phòng trong tâm tưởng hiện ra. Những ngón tay gầy guộc bắt đầu viết, từng nét một.

Hà áp bàn tay lên mặt kính. Hai nhịp tim đan vào nhau. Căn phòng kia mở ra trong tâm trí, mặt bàn gỗ hiện rõ từng vết xước. Ngoài khung cửa là những con phố cổ bảng lảng sương chiều. Những người mặc áo the đen, đầu đội khăn xếp hoặc nón lá, thong thả bước đi theo nhịp sống của một thế kỷ xa xưa.

Hà thấy lòng nhẹ nhõm, thư thái lạ thường. Những nét chữ trên bản thảo hiện rõ trong tâm trí cô. Giai điệu của những vần thơ dồn dập nối nhau.

Màn hình bên tủ kính vẫn sáng, các con số ổn định. Hà đưa tay lên bảng điều khiển. Những ngón tay tự động bấm dãy số mà cô chưa từng có ý thức ghi nhớ. Tín hiệu xanh nhấp nháy. Tiếng tách vang lên. Khóa bên trong đã mở, mặt kính trượt sang bên. Hà đưa tay, không còn lớp kính ngăn cách. Đầu ngón tay vừa chạm vào trái tim, một luồng mát lạnh chạy dọc cơ thể cô. Trong tâm tưởng, khối cơ xám ấy dường như đang hồi sinh, hút lấy hơi ấm mong manh từ đầu ngón tay cô. Mọi thứ bất giác tối sầm. Cô quỵ xuống sàn, ngay cạnh chân tủ kính đang mở.

Vài phút sau, Hà giật mình ngồi dậy, đầu óc tê dại. Hệ thống bảo quản hiện vật tự động của tủ số ba đã kích hoạt sau khoảng thời gian không có tương tác. Mặt kính trượt về vị trí cũ.

Hà hoang mang cúi xuống hai bàn tay. Da tay ấm, nhưng đầu ngón tê buốt. Cô co duỗi các ngón, nắm chặt, xòe ra. Cái lạnh còn ở đầu ngón tay. Cô đưa tay lên ngực. Nhịp tim chợt chệch đi, giữa những lần co bóp như có một khoảng ngắt. Hà nín thở lắng nghe. Căn phòng cổ xưa đã biến mất. Cô cố nhớ, nhưng chỉ còn những hình ảnh rời rạc.

Hà tự trấn an rằng những gì vừa xảy ra có lẽ chỉ là ảo giác do làm việc quá sức. Cô đứng dậy, vuốt lại mái tóc. Cô bước đến bàn làm việc, chuẩn bị đón đoàn khách mới. Nhưng khi cầm tập tài liệu, cô thấy cơ thể mình có những cử động không theo ý muốn. Trong tâm trí Hà, nét chữ mới dần phủ lên nét chữ cũ, chồng lấn như những lần viết sửa trên cùng một bản thảo.

Chiều hôm ấy, khi kết thúc ca trực, Hà cúi xuống bảng ký tên bàn giao. Cô cầm bút, định viết tên mình. Nhưng bàn tay không theo ý nghĩ. Nó đưa bút đi bằng lực khó cưỡng. Tên Hà vẫn nằm trên dòng ký nhận, nhưng những nét chữ quen thuộc đã bị tô đè. Dưới ngòi bút, chữ viết dần thay đổi, trở nên thanh mảnh, bay bổng, giống hệt lối bút pháp của nhà thơ trong những trang di cảo cô đã xem.

Hà đứng rất lâu trước gương. Cô lấy một mảnh giấy, nắn nót viết tên mình. “Hà.” Cô cố điều khiển cổ tay, viết thêm lần nữa. “Hà.” Đến lần thứ ba, những ngón tay cứng đờ. Nét bút tự động xiêu đi, gãy gập theo lối chữ nghiêng xa lạ. Hà bàng hoàng vò nát tờ giấy, ném vào góc phòng. Sâu trong lồng ngực, nhịp đập kia nhịp nhàng, bình thản.

Những ngày tiếp theo, ý thức của Hà dần bị những thanh âm xa xưa lấn át. Có hôm, một đồng nghiệp gọi tên cô từ cuối hành lang. Hà ngoảnh đầu, mất mấy giây mới nhận ra người được gọi chính là mình. Tiếng gọi ấy khiến cô ngỡ đang nghe tên một người xa lạ.

Trong những ngày ấy, Hà bắt đầu viết thơ. Những câu thơ không có trong bản thảo của T.V.H, cũng không giống những câu cô từng đọc. Chúng hiện ra liên tiếp trên mặt giấy, mang những hình ảnh và nỗi niềm xa lạ với chính cuộc đời cô. Hà không muốn dừng bút. Mỗi khi viết xong một bài, lồng ngực cô như vơi đi.

Buổi sáng, Hà đứng ở vị trí quen thuộc trong phòng trưng bày, mỉm cười chào khách tham quan. Cô lần lượt giới thiệu các hiện vật như mọi ngày. Đến mẫu vật 603, Hà đọc phần tiểu sử của nhà thơ. Giọng nói vừa cất lên khiến cô ngỡ ngàng. Nó trầm hơn, mang âm sắc xa xưa. Hà không biết đó là giọng nói của ai khác hay chính giọng mình đã đổi khác.

Trước mắt cô, những con phố cổ hiện ra. Tiếng guốc mộc vang trên hè phố, những bóng người mặc áo dài lụa màu trầm thấp thoáng dưới mái hiên. Tiếng leng keng của chuyến tàu điện vọng tới từ một ngã tư, xen lẫn tiếng rao lảnh lót của những gánh hàng rong. Dưới ánh đèn đường hắt xuống những ban công mang nét kiến trúc Pháp giao thời, vài chiếc xe kéo lững thững đi qua ngõ nhỏ.

Hà ngẩng lên. Những hình ảnh ấy tiếp tục hiện ra trong tâm trí. Cùng lúc, những câu thơ xuất hiện. Cô bất giác đọc thành tiếng. Đó là những câu thơ chưa từng được công bố, cũng chưa từng có trong bất kỳ bản thảo nào cô từng biết.

Hà tiếp tục thuyết minh. Cô kể về những chặng đường sáng tác, những cuộc gặp gỡ và biến cố trong đời nhà thơ. Có những chuyện không được ghi trong hồ sơ bảo tàng, nhưng khi kể, Hà thấy chúng hiện lên rõ ràng như thể cô đã từng chứng kiến. Cô không biết những ký ức ấy từ đâu đến, chỉ tiếp tục nói, như có ai đó đang dẫn lời mình.

Khách tham quan chăm chú lắng nghe. Một số người lấy điện thoại ghi hình. Người phụ trách phòng trưng bày bước đến gần. Những điều Hà đang kể không có trong bài thuyết minh đã chuẩn bị.

Hà tiếp tục kể. Đến đoạn cuối, cô bỗng im bặt. Một câu thơ hiện lên trong trí nhớ. Cô đọc thành tiếng.

Người phụ nữ đứng gần tủ kính ngập ngừng.

“Cô ơi, những câu thơ ấy do ai viết vậy?”

Hà quay sang người phụ nữ, rồi nhìn về phía tủ kính. Cô biết những câu thơ ấy chưa từng được công bố. 

(Báo “Thời nay” số 1720 - thứ Năm, ngày 9/9/2026)