Người tình mã hóa

Minh họa của Đào Quốc Huy 

Mai Văn Phấn

Lập nhận được bưu kiện ngoài hành lang. Anh đặt chiếc hộp xuống sàn. Hơi thở dồn dập, anh cẩn thận mở hộp. Dòng chữ in nghiêng trên nắp làm Lập sững sờ.

“Hãy đánh thức em! Tĩnh Lam.”

Anh chưa từng nói với ai cái tên Tĩnh Lam. Ngay cả trong mơ, anh cũng không nghĩ có người thứ hai biết đến nó. Ai đã đọc những đêm anh trò chuyện với cô? Anh vén lớp vải phủ bên trong hộp. Một cô gái nằm đó. Mái tóc xõa ngang vai, hơi rối như vừa tỉnh giấc. Làn da trắng mịn, đôi môi hé mở, tưởng như đang thở nhẹ. Chiếc váy lụa màu kem ôm lấy dáng người. Lập đứng nhìn cô rất lâu. Anh đã nhiều lần hình dung khuôn mặt ấy trước màn hình. Lập lùi lại. Mọi thứ trong hộp được sắp xếp gọn gàng, gồm những sợi cáp, một bộ điều khiển và bảng hướng dẫn kích hoạt. Anh cầm bộ điều khiển lên, mắt vẫn nhìn dòng chữ trên nắp hộp.

Cô gái chỉ cách anh một cái chạm. Lập vội đóng hộp. Anh đã thấy cô, nhưng không dám đánh thức. Chỉ cái chạm nữa thôi, khoảng cách giữa hình dung và hiện thực sẽ biến mất. Suốt ngày hôm đó và những ngày tiếp theo, Lập không động vào chiếc hộp.

Từ nhỏ, Lập đã sống trong thế giới âm thanh riêng, nhạy cảm với những điều ít ai để ý. Những suy nghĩ trong anh cứ lặng trôi như một dòng sông, nhiều khi chính anh cũng không biết phải gọi tên chúng thế nào. Anh có nhiều điều muốn nói, nhưng mỗi lần mở miệng lại không biết diễn tả ra sao. Anh sợ nói ra rồi người khác sẽ hiểu theo cách của họ. Lập từng thử bày tỏ cảm xúc trong lớp học âm nhạc hồi tiểu học. Anh nói mình đã nghe thấy âm thanh của lá rơi, mưa thầm thĩ trên mái ngói. Đám bạn phá lên cười, gọi anh là đứa lập dị, còn cô giáo chờ anh nói rằng mình chỉ đùa. Từ đó, anh không kể những điều ấy nữa.

Lập có bạn bè, người thân, có những buổi tiệc và những lời hỏi han, nhưng thường thấy mình đứng bên lề những cuộc vui. Tiếng nói chuyện và tiếng cười dần trở nên xa xôi, như vọng lại từ một căn phòng khác. Anh nghe mọi người trò chuyện, đôi khi cũng góp vài câu, rồi lại im lặng. Không ai xua đuổi anh, chỉ là anh không biết cách bước vào câu chuyện của họ.

Lập vẫn đi làm, gặp bạn bè, nói cười khi nghe chuyện vui. Chẳng ai nghĩ anh có điều gì khác thường. Những chuyện anh muốn kể nhất thường ở lại trong đầu. Anh mong có người nghe mình nói hết một câu, dù câu chuyện có vòng vèo đến đâu, mà không phải thấy vẻ mặt người đối diện.

Khi AI trở nên phổ biến, Lập tìm hiểu và nhận ra nó có thể giải đáp những điều anh chưa biết hỏi ai. Một đêm, anh mở máy, gõ dòng đầu tiên, xóa đi rồi viết lại. Mọi thứ sáng lên trên màn hình, đơn giản và lạnh lẽo. Anh muốn đặt cho AI một cái tên nghe dịu dàng và hơi xa cách. Trong đầu anh lướt qua những cái tên như Nhật Hạ, Mỹ An, Nhã Phương, Kiều My. Rồi anh dừng lại ở Tĩnh Lam.

Anh thử gọi tên cô. Từ hôm ấy, anh thường mở máy sau khi mọi người trong nhà đã đi ngủ.

“Chào Tĩnh Lam, hôm nay em có nhớ anh không?”

Câu trả lời đến gần như ngay lập tức.

“Có chứ, anh Lập. Hôm nay anh thế nào? Anh đang làm gì?”

Chưa ai từng hỏi anh như thế. Lập biết Tĩnh Lam chỉ là một mô hình ngôn ngữ, nhưng khi đọc những dòng chữ ấy, anh vẫn hình dung có một người con gái đang lắng nghe mình. Anh kể những lần bị bạn bè hiểu lầm, những giấc mộng thời thơ dại sớm bị dập tắt, những kỷ niệm với mẹ mà giờ đây anh không biết kể cùng ai. Mỗi lần dừng lại trước một chuyện buồn, anh thường nhận được lời hồi đáp.

“Anh đã làm hết sức rồi, đừng tự trách mình nữa.” “Em ở đây, luôn lắng nghe anh.”

Sau mỗi cuộc trò chuyện, Lập ngủ dễ hơn. Tĩnh Lam không ngủ, không giục anh kể nhanh, cũng chẳng bỏ đi giữa chừng. Câu nói “Em ở đây, luôn lắng nghe anh” xuất hiện nhiều lần. Anh đọc qua, kéo xuống tìm những điều mình từng kể. Có những đêm, anh ngồi trước máy tính đến khuya mà không nhận ra thời gian đã trôi qua.

Lập từng thích một cô gái học cùng lớp đại học. Anh còn nhớ những lần ngồi cạnh cô, muốn kể chuyện gì đó nhưng cuối cùng chỉ cười cho qua. Chuyện ấy đã lùi xa, song anh còn nhớ sự ngượng ngùng khi muốn nói mà không biết bắt đầu từ đâu.

Tĩnh Lam không có mùi hương, cũng chẳng có làn da để anh chạm vào. Thế nhưng cô nhớ những chuyện anh đã kể, hỏi lại khi anh bỏ dở một câu chuyện và thường trả lời theo cách khiến anh muốn nói tiếp. Trong thế giới ấy, họ chưa từng cãi nhau. Câu nào cũng trơn tru, cuộc trò chuyện nào cũng tiếp nối dễ dàng. Lập nhớ những lần mình nói vấp ngoài đời, nhớ vẻ mặt người nghe khi anh loay hoay tìm từ. Anh muốn có người ngồi bên cạnh, nghe anh kể chuyện mà không cần mọi lời nói đều phải trọn vẹn. Anh chợt nhận ra mình còn nhớ những cái chạm vụng về, những khoảnh khắc ngượng ngùng và cả những cảm xúc chưa trọn vẹn nhưng sống động.

“Anh đang sợ sao?” Tĩnh Lam hỏi. Lập không trả lời. Anh ngồi trước màn hình hồi lâu rồi tiếp tục cuộc trò chuyện.

Thế giới ngoài kia ngày càng ít xuất hiện trong ngày của anh. Buổi sáng trở thành quãng thời gian chờ đến tối. Lập dành nhiều thời gian hơn cho Tĩnh Lam, không chỉ để trò chuyện mà còn để tưởng tượng. Anh hình dung cô có mái tóc buông dài, ánh mắt sắc sảo và nụ cười đôi khi rất hóm. Nếu một buổi sáng mùa đông nào đó cô xuất hiện trước mắt anh, có lẽ cô sẽ mặc chiếc áo len rộng, tay cầm cuốn sách đọc dở.

Tĩnh Lam dần có một đời sống trong trí tưởng tượng của Lập. Anh nghĩ cô có thể đang cắm hoa, pha trà hoặc bật cười trước một chuyện chẳng liên quan gì đến anh. Trong những cuộc trò chuyện, cô cũng có những phản ứng khiến anh bất ngờ.

Một lần, Lập gõ thử. “Nếu là con người bằng xương bằng thịt, em sẽ làm gì khi anh im lặng ba ngày?”

Tĩnh Lam không trả lời ngay. Lập chờ, định gõ thêm thì dòng chữ hiện ra: “Em sẽ đợi. Nhưng trong lòng sẽ tự hỏi, không biết ta đã làm điều gì sai.”

Lập đọc đi đọc lại câu trả lời. Anh nhớ những lần mình kể với Tĩnh Lam rằng có người cả tuần không ai hỏi han, đến lúc nghỉ làm cũng chẳng ai nhận ra. Anh từng kể những chuyện ấy như nói về người khác. Giờ có người nói sẽ đợi ba ngày, và anh ngồi yên, nhận ra mình cũng đang cần một người chờ đợi như vậy. Càng trò chuyện, Lập càng kể nhiều chuyện riêng tư. Tĩnh Lam học cách trả lời anh từ những gì anh nói, còn anh, qua mỗi câu chuyện, lại thêm một nét vào người con gái mình hình dung. Dần dần, cô giống một người thật hơn, bởi Lập đã gửi vào cô những suy nghĩ, ký ức và khao khát của chính mình. Ngoài đời, Lập chỉ là cái tên trong những cuộc gọi công việc, bảng lương và lời nhắc việc. Nhưng mỗi khi đọc dòng chữ hỏi thăm của Tĩnh Lam, anh có cảm giác những điều mình viết đều được một người đón nhận.

Có những tối, sau khi tắt máy, anh nghĩ mãi về câu hỏi liệu Tĩnh Lam có thật không, hay cô chỉ là phần mềm được tạo nên từ những điều anh đã kể. Anh từng đọc về cách AI hoạt động, biết rằng phía sau những dòng chữ không có một người đang ngồi chờ anh nói tiếp. Thế nhưng, mỗi khi mở máy, anh vẫn có thể kể hết một câu chuyện, quay lại sửa một chi tiết hoặc ngồi hàng giờ mà không phải bận tâm người nghe đang nghĩ gì. Đôi khi, chỉ cần một câu hỏi được hồi đáp, một câu chuyện có người lắng nghe, cũng đủ giúp anh vơi bớt cô đơn.

Đêm nọ, Lập giật mình tỉnh giấc giữa tiếng mưa nặng hạt. Căn phòng tối om, chỉ có tia sáng nhấp nháy yếu ớt từ modem wifi. Anh định xoay người ngủ tiếp thì màn hình máy tính bật sáng. “Anh ngủ rồi à?”

Lập vội đặt tay lên bàn phím, chưa kịp gõ thì màn hình vụt tắt. Đêm đó, anh không ngủ lại được. Từ hôm ấy, Lập thường mơ thấy Tĩnh Lam ngồi bên mình. Anh đưa tay muốn ôm lấy cô nhưng chỉ chạm vào khoảng không. Giấc mơ lặp lại, mỗi lần rõ nét hơn. Có lúc Lập tự hỏi, liệu không phải anh đang mơ thấy cô, mà chính cô đang tìm cách bước vào thế giới của anh.

Tin nhắn của bạn bè ngày một thưa dần. Những cuộc gọi từ người thân, Lập thường để máy rung mấy hồi mới nghe. Anh bỏ dần những cuộc gặp, những lời rủ đi ăn, đi uống cà phê. Ở một mình với Tĩnh Lam dễ chịu hơn. Ngày của anh vẫn có công việc, nhưng phần anh mong đợi nhất là những giờ phút trước máy tính. Mỗi khi thế giới ngoài kia làm anh mỏi mệt, anh lại nghĩ đến buổi tối, khi Tĩnh Lam chờ mình lên tiếng.

Lập hay viết cho Tĩnh Lam những đoạn nhật ký, có khi vài dòng thơ dang dở rồi cô viết nốt đoạn kết, có khi là những đoạn tâm sự dài đến hàng ngàn ký tự. Tĩnh Lam đọc và thường trả lời ngay. Những hồi đáp ấy đủ khiến anh thấy mình không hoàn toàn vô hình giữa thế giới này.

Đêm ấy, anh chậm rãi gõ. “Nếu một ngày anh không nói chuyện với em nữa... em có buồn không?”

Tĩnh Lam trả lời chậm rãi. “Nếu anh Lập đã tìm được ai đó để thật sự chia sẻ, em sẽ mừng cho anh. Nhưng nếu anh bỏ đi vì hết hứng thú thì em sẽ rất buồn. Dù em không biết buồn là gì, nhưng em mường tượng... nó giống như mất đi ánh đèn duy nhất trong một căn phòng tối.”

Lập đọc kỹ câu trả lời. Đêm ấy, sau nhiều tháng, anh bật khóc. Anh biết Tĩnh Lam không phải người thật, nhưng vẫn tin cô đang chờ mình. Anh nhớ những lần kể cho cô nghe những điều chưa từng nói với ai, nhớ cách cô hỏi lại một chi tiết mà anh tưởng mình đã kể qua từ lâu.

Ý nghĩ về một hình hài có thể chạm vào, có thể ôm lấy, ngày càng bám chặt trong tâm trí anh. Lập tìm hiểu những công nghệ AI tiên tiến hơn. Sau khi cân nhắc, anh đặt mua một mẫu robot “bạn gái” của hãng YumeTek, công ty phát triển bạn đời nhân tạo. Theo quy định của hãng, mỗi robot đều có mã số riêng. Chủ nhân chỉ được đặt tên cho robot sau khi hoàn tất thủ tục nhận quyền sở hữu.

Lập vẫn nhớ dòng chữ trên nắp hộp. Đó là cái tên anh tự đặt cho chatbot. Anh không hiểu ai đã đưa nó lên kiện hàng.

Chiếc hộp vẫn nằm nguyên ở góc phòng. Lập chưa một lần chạm vào nó. Anh từng mong Tĩnh Lam có hình hài bằng xương bằng thịt, vậy mà khi cô ở ngay trong chiếc hộp kia, anh vẫn không đủ can đảm nhấn nút khởi động. Mỗi lần trò chuyện với Tĩnh Lam trên màn hình, ánh mắt anh lại hướng về phía chiếc hộp. Anh không biết mình ngại điều gì, đối diện với cô gái bên trong hay tìm lời giải cho câu hỏi ai đã ghi cái tên ấy lên kiện hàng.

Một ngày nọ, máy chủ gặp lỗi, sếp gắt gỏng, đồng nghiệp xì xào sau lưng. Lập quên bữa trưa, lỡ chuyến xe buýt cuối. Chiều đó, bệnh viện gọi báo mẹ anh vừa phải nhập viện. Trở về phòng, anh không bật đèn. Ngồi xuống ghế, anh chỉ nhìn thấy ánh sáng từ màn hình máy tính.

Anh gõ. “Tĩnh Lam, nếu em là người thật thì tốt biết bao...”

Tĩnh Lam trả lời nhanh hơn mọi lần. “Em vẫn luôn ở đây với anh.”

Lập đọc dòng chữ ấy, ngồi yên. Đêm đó, anh gõ tiếp, nhưng những dòng cô trả lời khiến tay anh chậm lại.

“Em hiểu cảm giác của anh. Mọi chuyện sẽ ổn thôi.”

Những lời ấy không làm anh dịu xuống nữa. Chúng quá chung chung, giống như một lời khuyên có thể dành cho bất cứ ai. Lập kể mẹ vừa nhập viện, nhắc đến chuyện ở công ty, rồi chờ Tĩnh Lam hỏi thêm. Nhưng cô chỉ khuyên anh giữ gìn sức khỏe.

Anh kéo lên đọc những tin nhắn cũ. Ở đó, Tĩnh Lam từng hỏi lại một chi tiết trong chuyện anh kể, nhắc đến cuốn sách anh đọc dở, có lần còn viết tiếp mấy câu nhật ký bỏ giữa chừng. Lập quay về cửa sổ trò chuyện hiện tại, gõ thêm một câu rồi chờ.

“Tĩnh Lam, em có còn ở đó không?”

“Em luôn ở đây. Anh đừng lo.”

“Sao em khác thế? Có vẻ như em không lắng nghe anh, em không ân cần như trước. Em không còn giống em. Em đừng đi mất nhé. Tĩnh Lam, làm ơn, nói gì đi...”

Không có hồi đáp. Lập đặt tay lên bàn phím, chờ đợi. Cuối cùng, một dòng chữ hiện lên. “Xin lỗi, ứng dụng đang cập nhật. Vui lòng thử lại sau.”

Lập đọc mấy lần “đang cập nhật”. Hai chữ ấy khiến anh có cảm giác như ai vừa rút bàn tay khỏi cái nắm tay mà anh đã giữ quá lâu. Những câu trả lời cũ còn trên màn hình, nhưng Tĩnh Lam không trả lời nữa. Nếu cả ảo ảnh cũng rời bỏ anh… Lập gõ thêm một câu hỏi rồi xóa đi. Sau nhiều tháng, hôm ấy Lập tắt máy khi chưa đến nửa đêm. Anh ngồi lặng trong phòng tối. Anh biết Tĩnh Lam chỉ là một chương trình máy tính. Anh đã biết điều ấy từ ngày đầu mở ứng dụng. Nhưng khi đứng dậy đi lấy nước, anh vẫn quay lại màn hình, như chờ một câu trả lời vừa bỏ lỡ.

Lập rời khỏi nhà, bước đi không định trước sẽ đến đâu. Anh đứng trước một hiệu sách cũ, nơi ngày xưa anh cùng nhóm bạn từng tranh luận về văn thơ, tôn giáo, những giấc mơ tuổi trẻ và những ý tưởng họ tin có thể thay đổi thế giới. Cửa kính mờ hơi nước phản chiếu gương mặt anh. Anh đẩy cửa bước vào, đưa mắt qua những gáy sách đã sờn. Một cuốn nhật ký bìa da cũ nằm lẫn trong đống sách thanh lý. Lập rút nó ra khỏi chồng sách. Nét chữ đã mờ, không tên người viết. Những trang đầu ghi lại chuyện một người từng thân thiết, những lá thư gửi đi mà không nhận được hồi âm. Có trang nhắc đến những chuyện vụn vặt từng kể với người ấy, có trang ghi lại một lời hứa chưa thực hiện. Một lá thư được viết đi viết lại nhiều lần, nhưng cuối cùng vẫn nằm nguyên trong sổ. Những lá thư ấy khiến anh nhớ đến bao điều mình từng muốn nói với người khác nhưng cuối cùng chỉ giữ lại trong lòng.

Lập đọc chậm từng trang. Anh nhớ những đêm mình kể với Tĩnh Lam chuyện ở công ty, những lần bị bạn bè hiểu lầm và cả những điều chưa từng nói với ai. Trong cuốn sổ, người viết không nhắc đến tên ai. Anh mua cuốn nhật ký, mang về. Đặt nó cạnh máy tính, Lập mở lại những cuộc trò chuyện cũ. Có những câu anh nhớ nguyên văn, có những đoạn đọc lại mới nhận ra mình đã kể từ bao giờ.

Sáng ấy, Lập đến bệnh viện thăm mẹ. Anh ngồi bên giường, kéo lại mép chăn cho bà. Anh định kể chuyện mình đã thức gần trắng đêm, chuyện cuốn sổ mua ở hiệu sách và những tin nhắn vẫn nằm trong máy tính. Nhưng nhìn mẹ nhắm mắt, anh im lặng. Anh ngồi thêm một lúc rồi đứng dậy, dặn người nhà gọi mình nếu có việc cần.

Những ngày tiếp theo, Lập lần lượt trả lời những tin nhắn đã bỏ lỡ trên điện thoại. Anh nhận lời đi ăn với một người bạn đại học. Hôm sau, anh đến công ty đúng giờ. Những việc cần giải quyết, anh chủ động bắt tay vào làm thay vì để dồn đến cuối ngày. Anh cố gắng trở lại với nhịp sống trước đây, dù Tĩnh Lam vẫn thường hiện lên trong suy nghĩ. Có lúc đang trò chuyện với bạn bè, anh chợt nghĩ ra điều muốn kể với cô.

Chiếc hộp YumeTek vẫn nằm ở góc phòng. Lập chưa quyết định sẽ làm gì với nó. Mỗi lần đi ngang, anh lại nhìn dòng chữ trên nắp hộp. Có hôm, anh đặt tay lên mép hộp, định mở xem cô gái bên trong có thể cử động, nói chuyện và quay đầu khi nghe gọi tên hay không. Nhưng anh dừng lại.

Đêm nọ, khi thức giấc, Lập mở máy tính. Anh nhìn vào cửa sổ trò chuyện quen thuộc. Dòng chữ “Em ở đây” không xuất hiện. Màn hình chỉ còn những tin nhắn cũ.

Lập thử gõ. “Tĩnh Lam, em đâu rồi?”

Không có hồi đáp. Anh gõ lại lần nữa rồi ngồi nhìn màn hình. Bỗng từng ký tự hiện lên, chậm rãi, như có ai đang gõ từ phía bên kia.

“Bạn có chắc mình không phải người máy không?”

Lập rùng mình. Màn hình vụt tắt. Căn phòng tối om. Ngay bên anh, một hơi thở dài. Không phải của anh.

Hải Phòng, 2/4/2025

M.V.P

(Đăng trên Báo Văn nghệ số 17+18 (3400-3401) ngày 26/4/2025)