Sợ nhất khi sáng tạo là cạn kiệt cảm xúc - Nhà văn Phong Điệp thực hiện PV

Sợ nhất khi sáng tạo là cạn kiệt cảm xúc
(Nhà văn Phong Điệp thực hiện)

 

 

Nhà văn Phong Điệp

 



 

“Với cá nhân tôi, báo Văn Nghệ là “hàn thử biểu” cho người cầm bút biết được những dư chấn của lịch sử và lịch sử văn học, cũng như từng sự kiện đương thời, biết được những thị hiếu, quan điểm thẩm mỹ khác nhau trong quá trình hội nhập hiện nay.”

 

Bản năng thường mách bảo người viết đúng-sai trong sáng tạo

 

- Mai Văn Phấn từng là tác giả đoạt giải nhì (không có giải nhất) của cuộc thi thơ báo Văn Nghệ năm 1995. Anh có thể nói đôi điều kỷ niệm về 2 bài thơ đoạt giải năm đó ("Mười nén nhang ở ngã ba Đồng Lộc" và "Nhật ký đô thị hóa")?

 

- Mai Văn Phấn (MVP): Bài thơ "Mười nén nhang ở ngã ba Đồng Lộc" là xúc cảm của tôi về những cống hiến, hy sinh của người phụ nữ trong cuộc kháng chiến chống Mỹ. Tấm gương dũng cảm, hy sinh anh dũng của các cô gái ở ngã ba Đồng Lộc, khi chưa từng được yêu, chưa được làm vợ, làm mẹ luôn làm rung động trái tim nhiều thế hệ. Những chiếc "khăn thêu những dấu tay gầy", cùng tiếng cười, hương bồ kết của các cô chính là biểu tượng của vẻ đẹp bất tử, hiến dâng cao cả cho độc lập dân tộc. Về bài thơ thứ hai, tôi đã viết "Nhật ký đô thị hóa" ở xóm đạo quê nhà vào đầu năm 1995. Ánh sáng đô thị lúc ấy đến với quê tôi như ngọn đèn nhỏ thắp lên trong thôn làng đầy tiếng chó sủa. Ánh sáng đó chính là nhân bánh của những chiếc bánh không nhân mà tôi cùng các bạn đồng trang lứa đã được ăn khi còn thơ bé. Nó soi rọi vào tầng sâu ký ức những người nông dân quê tôi, đánh thức họ và cũng đánh động họ phải đối mặt với sự xâm lấn của đô thị.

 

- Cuộc thi thơ năm đó anh gửi mấy bài thơ dự thi?

 

- MVP: Tôi không nhớ mình đã gửi bao nhiêu bài thơ cho báo Văn Nghệ trong hai phong thư dán tem. Trong năm 1995, tôi được Văn Nghệ đăng 7 bài thơ trong 2 số báo. Tôi nhớ mãi vào dịp cuối thu 1995, vợ chồng nhà thơ Bế Kiến Quốc và Đỗ Bạch Mai trong lần về thăm quê ngoại ở Hải Phòng đã mang cho tôi báo biếu và nhuận bút hai chùm thơ đó.

 

- Sau khi báo Văn Nghệ trao giải, vào đầu năm 1996 xuất hiện nhiều bài viết với những ý kiến khen-chê nhiều chiều trên một số báo. Lúc ấy với tư cách một tác giả trẻ đoạt giải cao nhất của cuộc thi, anh đã suy nghĩ gì? Có gì khác với tâm thế sau này?

 

- MVP: Bản năng thường mách bảo người viết đúng-sai trong sáng tạo. Khi kiến thức và kinh nghiệm chưa nhiều, thì bản năng thường trỗi dậy và sắp đặt. Đôi lúc sau này tôi có đọc lại những bài thơ đầu tay của mình, thấy những câu, những chữ mà chắc chỉ lúc ấy mình mới viết được như vậy. Lúc mới xuất hiện, thấy tác phẩm của mình lọt vào tâm xoáy nhiều chiều của dư luận tôi cũng vui và có phần bỡ ngỡ, nhưng bây giờ khen chê với tôi đều thú vị như nhau. Mọi ý kiến đều rất quý  giá, giúp tôi thêm tỉnh táo hoàn thiện mình hơn.

 

- Trong số những ý kiến phê phán thơ anh trước đây, anh thấy có ý kiến nào đúng không?

 

- MVP: Có, ngày ấy nhà thơ Dương Kiều Minh đã phê phán hai bài thơ của tôi đoạt giải năm 1995 là chưa đổi mới quyết liệt trong dòng chảy thơ cách tân sau 1975. Ý kiến đó đúng.

 

- Tuy nhiên những bài thơ năm đó đến nay vẫn còn tính thời sự. Nếu được viết lại, anh có viết khác đi không?

 

- MVP: Hai bài thơ của tôi là cách kết hợp các thủ pháp thơ truyền thống với cảm thức hiện đại, vẫn là vĩ thanh của thơ chống Mỹ. Bây giờ nhìn lại, tôi thấy cũng không thể đẩy cảm xúc căng tràn hơn khi viết hai bài thơ đó, nhưng vẫn có thể tìm được cách diễn đạt khác hiện đại hơn, mới mẻ hơn. Có thể tôi vẫn chọn những sự kiện, thi ảnh ấy, nhưng sẽ đặt chúng trong không gian và thời gian đa chiều. Ngôn ngữ biểu hiện chắc sẽ tối giản và đa nghĩa hơn, tạo những áp lực mạnh hơn.

 

- Anh cảm nhận không khí văn chương đầu những năm 90 khi đó như thế nào? Điều gì có tác động, ảnh hưởng lớn đến anh trong việc sáng tác khi đó?

 

- MVP: Văn học chúng ta đầu những năm 90 đã thực sự đứng trong mắt bão thời cuộc. Nếu trong những năm chiến tranh, văn học luôn song hành với vận mệnh dân tộc, thì đến giai đoạn này, tác phẩm của các nhà văn mở đầu thời kỳ đổi mới đã dâng những đợt thủy triều, ùa vào từng cánh đồng đang khô hạn. Mỗi con người bước vào thời kỳ đổi mới lúc ấy đều muốn bày tỏ khát vọng được sống trong công bằng, dân chủ, văn minh hơn. Họ khao khát tương lai tốt đẹp, luyến tiếc cả những hoài vọng cao quý đã đánh mất. Và, họ đã tìm đến, gặp văn học trong bối cảnh như vậy. Có những buổi sáng sớm, hàng người xếp hàng chờ đợi mua báo Văn Nghệ là một hiện tượng hiếm thấy trong thời bình, cũng là kỷ niệm đẹp và đáng tự hào của những người làm báo văn học. Không khí ấy, điều kiện ấy đã thôi thúc các nhà văn, trong đó có tôi chuẩn bị những cuộc lên đường.

 

Sợ nhất khi sáng tạo là cạn kiệt cảm xúc

 

- Đã gần 20 năm trôi qua, kể từ giải thưởng cuộc thi thơ của báo Văn Nghệ năm 1995. Những dấu mốc nào đáng nhớ với anh trong thời gian gần 20 năm đó? Sau gần 20 năm, quan niệm văn chương của anh thay đổi như thế nào?

 

- MVP: Sau giải thưởng cuộc thi thơ của báo Văn Nghệ, tôi cũng ít công bố thơ trên báo chí. Lý do trước hết, tôi cần tâm trạng tĩnh lặng để đọc một cách hệ thống và chiêm nghiệm, sau nữa cũng thấy, nhà văn được sáng tạo trong “bóng tối” hình như anh ta mạnh mẽ hơn nhiều. Đến năm 1999, tôi công bố 2 tập thơ: "Nghi lễ nhận tên" và trường ca "Người cùng thời". Đây là dấu mốc quan trọng trong thay đổi thi pháp của tôi. Sau đó tôi có in mấy tập thơ nữa, vận dụng có chọn lọc các thủ pháp khuynh hướng thơ hiện đại. Đến tập thơ "Bầu trời không mái che" in năm 2010, tôi mới tìm được giọng thơ hiện đại thuần Việt. Gần 20 năm qua, thơ tôi đã đi từ truyền thống đến hiện đại và tìm ra giọng thơ của riêng tôi bây giờ.

 

- Theo dõi hành trình thơ Mai Văn Phấn, có thể nhận thấy sự vận động làm mới, bứt phá không ngừng ở anh. Liệu có điều gì khiến anh sợ nhất khi đối diện với trang bản thảo của mình?

- MVP: Điều khiến tôi sợ nhất khi sáng tác là cạn kiệt cảm xúc. Nhà thơ chuyên nghiệp, dĩ nhiên không ngừng nâng cao tri thức và tích lũy kinh nghiệm, nhưng giữ được cảm xúc tươi trẻ, hồn nhiên quả không dễ dàng. Có cảm xúc mãnh liệt, có khi nhà thơ chỉ đề cập những vấn đề tưởng chừng nhỏ bé, vụn vặt, nhưng trong đó có cả bóng dáng dân tộc, thời đại mình sống. Bởi cảm xúc luôn mang theo những bí ẩn, đầy ma lực mà chính người viết có lúc cũng không nhận thức hết được tác phẩm của mình trong nhiều chiều kích. Nhưng một khi cảm xúc đã mòn mỏi, trơ lỳ, thì những vấn đề lớn lao mà nhà thơ đề cập cũng dễ gây cho bạn đọc sự chán ngán, thậm chí phản cảm. Nhà thơ biết nuôi dưỡng cảm xúc giống như võ sĩ biết giữ khí lực trong đấu trường và những trận tỉ thí tiếp theo. Nhà thơ luôn tự đổi mới, tự bứt phá chính là cách di dưỡng tinh thần và giữ cho cảm xúc luôn tươi trẻ, hồn nhiên và mãnh liệt.

 

- Anh đánh giá thế nào về vai trò của báo Văn Nghệ trong đời sống văn học nước nhà, trong đó có cá nhân anh?

 

- MVP: Sáng tạo của nhà văn luôn là hành trình riêng, thầm lặng, tạo những giá trị độc sáng. Trong đó, báo Văn Nghệ là diễn đàn lớn giới thiệu những giá trị văn chương tới bạn đọc. 65 năm qua, báo Văn Nghệ đã góp phần định hình từng gương mặt của văn học Việt Nam đương đại. Với cá nhân tôi, báo Văn Nghệ là “hàn thử biểu” cho người cầm bút biết được những dư chấn của lịch sử và ghi dấu từng bước đi của lịch sử văn học, biết được những thị hiếu, quan điểm thẩm mỹ khác nhau trong quá trình hội nhập hiện nay.

 

- Anh hẳn có nhiều kỉ niệm với báo Văn nghệ?

 

- MVP: Báo Văn Nghệ với tôi luôn là ngôi nhà ấm áp và sang trọng, vẫn là “sân cỏ” cho những đội bóng “ngoại hạng”, xưa là sân Hàng Đẫy, giờ gọi là sân Mỹ Đình. Tôi có nhiều kỷ niệm đẹp với anh em biên tập ở báo. Đầu những năm 90, tôi có gửi những bài thơ-văn-xuôi đầu tiên của tôi tới báo Văn Nghệ, lúc đó bạn đọc còn xa lạ với thể thơ này, thậm chí một số người còn phản ứng quyết liệt với thơ không vần điệu, có lúc triệt tiêu cả nhịp và gần với cách nói của đời sống hiện đại... Tôi đã nhận được sự ủng hộ nhiệt tình của nhà thơ Võ Thanh An, lúc đó là biên tập viên thơ của báo. Ông thường đọc rất kỹ, để ý từng chữ trong bản thảo của tôi, sau đó viết thư hoặc gọi điện để trao đổi, hoặc nhận xét rất thẳng thắn. Sau khi số báo Văn Nghệ phát hành, tôi lại nghe được giọng nói chân thành, chia sẻ ấm áp của ông. Lúc ấy tôi rất xúc động và càng tự tin hơn trong cách tân thi pháp. Nhà thơ Võ Thanh An là tấm gương để thế hệ tôi bắc tiếp những nhịp cầu văn chương với những thế hệ sau.

 

- Chúc anh tiếp tục có những đột phá ấn tượng trong hành trình cách tân thơ ca.

 

(Nguồn : Báo Văn Nghệ Trẻ, 15/4/2013)

 

 

  

 

6-57eea

 

 

 

 

 

 

BÀI KHÁC
1 2 3 





























Thiết kế bởi VNPT | Quản trị